'शिवराय"

आपल्या लेखनात काय लिहावे हा पूर्णपणे लेखकाच्या अधिकारातला विषय आहे पण ते कसे लिहावे ह्यावर लिहिण्यासाठी लेखक जो घाट निवडतो त्याचे नियम लागू पडतात. उदा. गंभीर प्रबंध लिहितांना थिल्लर, कुचेष्टेखोर, किंवा शिवराळ शब्द असू नयेत हा 'प्रबंध' ह्या घाटाचा नियम आहे. ह्या उलट नाटकातील संवाद रोजच्या भाषेत असावेत, प्रबंधाची भारदस्त भाषा तेथे शोभत नाही कारण 'नाटक' ह्या घाटाला ती मानवत नाही. (ह्याच कारणासाठी 'उंच माझा झोका'मधली अति-शुद्धलेखनी भाषा मला आवडत नाही.)

'कविता' ह्या घाटाचेहि असाच एक नियम आहे. कविता लयबद्ध असते हा तो मूलभूत नियम. ही लयबद्धता आणण्याचा जुना मार्ग म्हणजे कोठल्यातरी वृत्तात ती कविता बांधणे. तसे केले की त्या वृत्ताची लयबद्धता आपोआपच त्या कवितेत उतरते. ह्या वृत्तरचनेवर माधवराव पटवर्धनांसारखे आधुनिक विचारवंत टीका करतात तरीहि 'लयबद्धता' हा कवितेचा प्राण आहे ह्यावर त्यांचेहि दुमत नाही.

वरील 'कविते'मध्ये मला कसलीच लयबद्धता जाणवत नाही. 'अगणित आले अगणित गेले नसे काही गणती' आणि 'ऐसी ख्याती शिवरायांची दुमदुमते भूवरी' ह्या २७ मात्रांच्या दोन ओळी सोडल्या तर अक्षरांची ओढाताण केल्याखेरीज आणि २७ मात्रांच्या होल्डऑलमध्ये त्यांना कोंबून बसविल्याशिवाय वरच्यापैकी एकहि ओळ कवितेसारखी वाचता येत नाही. थोडेबहुत ह्रस्वदीर्घाचे स्वातन्त्र्य कवीला असते हे खरे आहे पण शब्दांची मोडतोड करण्याचे नाही.

अशा परिस्थितीत ह्या कृतीला कविता का म्हणावे?

कोल्हटकर साहेब नि सागर धन्यवाद,
आपल्या सुचनेचे स्वागत.फक्त एक असे कि माझे शिक्षण जास्त नसल्यामुळे चुका होणारच पण आपल्यासारख्या जाण्कार लोकांच्या मार्गदर्शनाची गरज आहे. मी केलेली कविता च असेल की नाही हे मलाच सांगता यायचे नाही. पण तो एक प्रामाणिक प्रयन्त नक्कीच असतो.

धन्यवाद्,अमुकजी.

अनिलजि,

कविता छान आहे. कवितेच्या व्याख्येमध्ये ती बसते का व छंदरचनेच्या परिक्षेस ती उतरते का हे तज्ञांना ठरवू देत. भावना पोहोचवण्यात तुम्ही कमी पडलात नाहीत, हे महत्वाचे.

सागरजी,

मला देखील 'छ्न्दोरचना' हे पटवर्धन यांचे पुस्तक आवडेल. पाठवू शकलात तार आभारी होईन. sanjeevchaubal2010@gmail.com

धन्यवाद, सागरजी

संजीवजी धन्यवाद, आपल्याला सागर यांनी पुस्तक पाठविलेले आहे.

ऋषीकेशजी धन्यवाद.