आन्सर क्या चाहिये? : व्यक्ती आणि प्रवृत्ती १

भाग १ : भाग २ : भाग ३ : भाग ४ : भाग ५ : भाग ६ :
भाग ७

पहिलं सेमिस्टर एकदा काढलं की मग इंजिनेरींगचं नाविन्य संपलं. मग बाकी सेम्स, केट्या, विषय, अभ्यास, क्लासेस, विद्यालंकार, क्रॅश कोर्स हे सगळं चक्र सुरूच रहातं- त्यात नवीन काहीच नाही.
तेव्हा सगळ्या सेमिस्टरांची यादी देत बसलो तर भेंडी शॉट लागेल. त्यामु़ळे इथून पुढे मी पहिलं-दुसरं-तिसरं-चौथं अशी वार्षिक भेंडोळी सोडणं बंद करणार आहे.
लेंग्थ्वाईज मत जाओ, ब्रेडथवाईज जाओ बच्चा...
.
२-३ वर्षं काढली की इंजिनेरींगच्या निमित्ताने काही खास लोकांची ओळख होतेच. आपल्या वर्गात ठराविक नमुने दिसतातच. शिकवणार्‍या लोकांमधेसुद्धा असले नमुने असतात.
.
फर्स्ट बेंचर्स : महा-अति-प्रचंड-चादरमोद लोक. संपूर्ण जगात कुणालाही कारणाशिवाय कानाखाली मारायची एखादी ऑफर असेल तर सांगा प्लीज, I need it badly. साल्यांनो, प्रत्येक लेक्चर बसता? आणि ट्यूटोरिअलसुद्धा???? कधी कॉलेजात गेला होता का अकरावी बारावीत? तुमच्यासारख्या लोकांमुळे आमची वाट लागते. आणि हे लोक नुसते लेक्चर्स बसत नाहीत. सग्ग्गळं काही लिहून घेतात भेंडी. हरामखोर साले.
.
अप्लाईड फिजिक्स: ABC ? येस्सर, प्रेझेंट.
मायक्रोप्रोसेसर्स: ABC? येस्सर, प्रेझेंट.
Multi-fuckin-Media: येस्स्सर! प्रेझेंट.
.
विषय जेवढा रटाळ तेवढा चेव येतो बहुतेक ह्यांना. ह्यांच्या आईबापांकडे जाऊन ह्यांना जन्माला घातल्याची रीतसर कंप्लेंटच करायला पायजे. म्हणजे बघा- अख्खा वर्ग मास बंकची तयारी करत असतो. मागे बसून मेहेनतीने आधीच्या लेक्चरला चिठ्या पाठवून आम्ही अरेंजमेंट करतो. ४० मधले ३८ तयार असतात बंक करायला, पण हे साले नारायणन्, संकल्प किंवा पूजा नावाचे लोक नाही म्हणतात.
.
"सॉरी, मै बंक नही कर सकता. तुम लोग जाओ."
.
तुम लोग काय जाओ? आणि कुठे जाओ? हे वीर येत नाही म्हटल्यावर आमचे बाकीचे मावळेसुद्धा परत लेक्चरला येऊन बसतात मग. ट्यूटोरिअल्सला नेमाने हजेरी लावणार्‍या ह्या नारायणन्, संकल्प किंवा पूजा नामक लोकांचा धिक्कार असो.
आमच्यावेळचा एक फर्स्ट बेंचर तर साला प्रोफेसरचा अटेंडन्स लिहून ठेवायचा! म्हणजे कुठल्या प्रॉफने किती लेक्चर्स घेतली नाहीत वगैरे. हे असले फितूर विद्यार्थी.
.
फर्स्ट बेंचर्सचा एक उप-ग्रूप म्हणजे "असाइन्मेंट पहिल्यांदा करणारे लोक" - कोणाला काय महत्त्वाकांक्षा असेल ते सांगता येत नाही, हे मला ह्या लोकांकडे बघून मला पटलं. प्रॉफने काहीही गृहपाठ (उच्चारी- असाइन्मेंट) दिला, की हे लोक जीवाच्या कराराने तो पहिल्यांदा पूर्ण करायला धडपडत. अख्खा वर्ग मग ह्यांचीच उत्तरं छापे. त्यात कानगोष्टींप्रमाणे, शेवटच्या मुलाकडे येईपर्यंत उत्तरांत बदल घडलेला असायचा.
.
आणखी एक उपग्रूप म्हणजे सवाल.कॉम लोक - हे लेक्चरला कधीच स्वस्थ बसून नाही रहाणार. किडे करून परत प्रॉफला शंका- डिफिकल्टीज-विचारतील की "Sirr howww come this XYZ quantity is not matching?" उगाच. कारण नसताना उभं राहून अचानक शिंक आल्यासारखी कधीही शंका विचारणं हे असल्या पब्लिकचं स्पेशलायझेशन. आणि उत्तर देऊन ना त्या प्रॉफला फरक पडतो, ना उत्तर ऐकून सवाल.कॉमला.
शंका विचारून भाव खाल्ला- त्याचं काम झालं.
.
लायब्ररीपुस्तकचोर : आमच्या वेळी एक काळ असा होता, की च्यायला कुठलंही पुस्तक कुठे आहे? ह्या प्रश्नाचं उत्तर "दामोदर" हेच होतं.
हे दामोदर लोक लायब्ररीतून भारंभार पुस्तकं घरी नेत आणि साठवून ठेवत आणि बहुतेक त्यांचं लोणचं घालत. आता कुठल्याही इंजिनेरींगाच्या पोराला विचारा, परीक्षा सोडली तर एका वेळी ३-३ फॉरेन ऑथर्सची पुस्तकं वाचणं अशक्य असतं. तुम्ही "जरा बघू.." असं म्हणून ३-४ नेलीत तर ठीक आहे. पण तुमची नाळ त्यातल्या एकाशीच जु़ळते. उरलेली मग कधीतरी वापरता मग तुम्ही, पण ट्यूनिंग जुळतं असं नाही.
पण हे दामोदर लोक साले सगळी पुस्तकं उबवायला ठेवतात आणि विचारलं तर "अरे यार, त्या XYZमधे ऑपरेशनल अँप्लिफायर(OP-AMP) खूप भारी सांगितलेत रे, म्हणून पाहिजेय ते मला." असली शॉट उत्तरं देतात.
मग ह्यांच्या मागे भीका मागत फिरा. परत पुस्तक जितकं दुर्मिळ असतं, तेवढं ते दामोदर लोकांकडे सापडण्याची शक्यता वाढत जाते.
त्यामु़ळे वायवाच्या (तोंडी परीक्षा) आधी हे दामोदर लोक प्रचंड डिमांडमधे असतात नेहेमी.
.
बॅकबेंचर्स: आम्ही. सिनेमा थेटरात किंवा लेक्चरमधे, सगळ्यात आधी कुठल्या सीट भरतात? मागच्या ३. दादर लोकलमधे चढून खिडकीसाठी केली नसेल एवढी मारामारी शेवटच्या बेंचवर बसायला केलीये मी.
त्यात जर का वर्गातल्या कोपर्‍यातली शेवटची सीट पकडलीत तर- निव्वळ सुख. स्ट्रॅटिजिक म्हणता येईल अशी ही जागा. "मागे बसून सगळ्यांकडे बघण्यामध्ये ब्रह्मानंद".
इथे आम्ही काय करत नाही?
.
इथे आम्ही चावट जोक्स सांगून हसतो. आम्ही म्हणजे, कधी कधी मुलीसुद्धा. बॅक बेंचर्स ह्या जातीला स्त्री-पुरूष अशी क्षुद्र बंधनं नाहीत. ही एक वृत्ती आहे महाराज!
एकमेकांच्या डब्यात काय आहे, त्याची पडताळणी करतो. क्वचित जर गॅरीने सलामी आणली असेल तर ती तत्परतेने संपवतो. आमलेट-ब्रेड चवीने खातो. शेवटच्या बेंचवर बसून लेक्चर चालू असताना खाल्लेल्या आमलेटची चव काय सांगावी महाराजा? अ-प्र-ति-म. सेक्सी.
बरेचदा-म्हणजे बरेsssचदा आम्ही चेस खेळतो. बेंचवर कोरून ठेवलेत कुणी पुरातन सिनिअरने चेसचे रकाने. आम्ही कधीतरी सोंगट्या बनवून पण बहुतेक वेळा सोंगट्यांशिवायच चेस खेळतो. ब्रेन वर्सेस ब्रेन.
अजून एक म्हणजे उगाच हसणे. काहीही कारण नसताना आम्ही मागच्या बेंचवर बसून असे वेडेवाकडे हसलो, की समोरची पोरंसुद्धा हसायला लागतात. उगाच. बेक्कार मजा आहे ही.
शिवाय मुलींकडे बघणं वगैरे आहेच- ते जरा जाऊ दे. "त्या" चर्चा करण्यासाठी, वाचण्यासाठी नाहीत.
.
प्रॉफ्स आम्हाला दुर्ल़क्षित ठेवतात- कारण आमचं उपद्रवमूल्य त्यांच्या प्रोफेश्वरमूल्याला संतुलित ठेवतं. ते आमच्या वाटेला फारसे जात नाहीत म्हणून आम्हीही त्यांच्या वाटेला जात नाही.
अंडरवर्ल्ड आणि पोलिसांमध्ये कसा अलिखित करार असतो- की तू अमक्याला हात लावू नकोस आम्ही तमक्याला फोडणार नाही. तसं. एकदम अलिखित करार. बरेसचे प्रॉफ्स उसूलोंके पक्के असल्याने ही व्यवस्था बरेचदा झकास चालते.
अर्थात, अटेंडन्स कमी म्हणून ते कधीतरी आमची मारणार हे आम्हाला चांगलंच माहिती आहे- खैर! एकतर आम्ही दहातली तीन लेक्चर्स बसतो. त्यात परत कुठे लक्ष देणार ह्या हगू लोकांकडे?
.
व्हिजिटिंग स्टूडंट्स: महा अवली जात. हे लोक Visiting professors सारखे मनाला येईल तेव्हा कॉलेजात येतात. कधीही कुठेही अचानक उगवतात आणि नाहिसे होतात. धूमकेतू. आमच्या बॅचमधे असे फार लोक नाहीत, पण आहेत ते फुल ऑन डेरींगबाज पब्लिक. त्यातल्याच एकाचा, शर्माचा किस्सा अफाट आहे.
एस.ईत एकदा कुठलं तरी लेक्चर चालू असताना मागच्या बेंचवर निराकार झोपलेला शर्मा अचानक उठून उभा राहिला, आणि जांभई देत, डोळे चोळत वर्गाबाहेर जायला लागला.
.
प्रॉफने लिहिता लिहिताच मागे वळून विचारलं- "येस? कुठे चाललात आपण? Where Do you think you're going?"
.
"बाहेर."
.
"माझ्या परवानगीशिवाय?" प्रॉफ बहुतेक नवीन होता. शर्माइतका जुना तर नक्कीच नव्हता!
.
शर्मा वैतागला. "सर खरं तर मी टी.ई.ला आहे. मागच्या लेक्चरला झोपलो होतो, उठायला उशीर झाला. आता दारू प्यायला जातोय. जाऊ का?"
.
प्रॉफ शॉक्स, शर्मा रॉक्स!
.
मुलींचा कंपू: माझ्या मते हे वैश्विक आहे. प्रत्येक वर्गात, प्रत्येक इंजिनिरींगात, प्रत्येक वर्षी- एक तरी मुलींचा कंपू असतोच. ह्या पोरी कायम शिष्टपणा करून एकत्र वावरतात आणि बाकी कोणाकडेच लक्ष देत नाहीत. फार फार तर नारायणन्, संकल्प किंवा पूजा नावाच्या लोकांबरोबर ह्यांची उठबस असते. पण आमच्यासारख्या बॅकबेंचर्सना ह्या पोरी हमाल किंवा रिक्षावाल्यांसारखी वागणूक देतात- जेवढ्यास तेवढं वागणं. बस्स!
त्या नेहेमी एकत्र असतात- डबा फक्त आपसातच शेअर करतात. त्यांचं वागणंही बरेचदा काकू टाईप असतं. इतर मुली ज्या एकदम नॉर्मल वागतात, त्यांच्याशीही हा कंपू जरा फटकूनच असतो.
काय शॉट आहे यार!
.
आमच्या वर्गातसुद्धा असा एक भगिनीकंपू होताच. त्यातली एकजण नंतर नोकरीच्यावेळी चांगली ओ़ळखीची झाल्यावर म्हणाली -" तू कॉलेजमधे वाटायचास तितका लोफर नाहीयेस रे, तेव्हा उगाच तसं वाटलेलं मला.".
म्हणजे काय? आम्ही दिसायला जॉनी लिव्हरसारखे असलो, म्हणून डायरेक्ट हा आरोप? जाऊ देत.
.
सरडा लोक: सगळ्यात वैताग आणणारी जमात. हे रोखठोक फर्स्ट बेंचरही नसतात. एरवी आपल्यातच वावरतात, डबे खातात, मजा करतात. परी़क्षेची वेळ सोडली तर बाकी वेळ एकदम नॉर्मल असतात.
पण सरडे जसे अचानक रंग बदलतात, तसे हे लोक परीक्षेत अचानक बदलतात. कुठल्याही पेपरच्या आधी ह्यांच्या आजूबाजूला फिरकलात तर गॅरेंटी आहे फेल व्हायची. सगळी जन्ता जेव्हा ९०% वाल्या प्रश्नांशी कबड्डी खेळत असते, तेव्हा हे लोक एखादा खुसपटीतला घनघोर प्रश्न घेऊन गळे काढतात, आपल्याजवळ मुद्दाम येऊन "ह्याचं काय करायचं म्हायतीये का तुला?" असले चिंधी चटोर प्रश्न विचारतात.
.
आणि पेपर झाल्यावर तर विचारू नका. अक्षरशः मयताला चालल्यासारखा चेहेरा करून "शायद फेल हो जाऊंगा" "मुझे कुछ नही आता यार" "के.टी शुअर आहे" असले डायलॉग मारतात. आपल्याला खरंच वाटतं की ह्यांना पेपर आपल्याइतकाच वाईट गेलाय म्हणून. आपण त्यांना खांदा देतो. हमदर्द वगैरे बनतो.
पण रिझल्ट्च्या वेळी आपल्याला 'त्या' पेपरात ४५ आणि ह्या हरामखोरांना ७८ मार्क असतात, आणि ७८ म्हणजे इंजिनेरींगात A+++++++. तेव्हा ह्या लोकांच्या रडगाण्यांना भीक घालायची नाही असं आपण ठरवतो. पण पुढल्या परीक्षेला परत तेच.
परीक्षा झाली, की परत एकदम नॉर्मल होतात. ह्या असल्या सरडयांसाठी झू बनवले पाहिजेत. परीक्षेच्या आधी आणि नंतर कुठेतरी कोंबून ठेवलं पाहिजे साल्यांना.
तळटीप : वायवाच्या आधी हे लोक आपल्या आजूबाजूला फिरकू द्यायचे नाहीत. नाहीतर आत्म-विश्वासाचं पानिपत.
.
मिडलक्लास लोक: सगळ्यात गरीब जमात. फर्स्ट बेंचर्ससारखे पूर्ण फितूर नसतात आणि बॅक बेंचर्ससारखे पूर्ण अवलीपण नाहीत. मधेच कुठेतरी लोंबकळणार्‍या अगतिक लोकांचा केविलवाणा समूह. ह्यांना लेक्चर्स बंक करायची असतात, पण प्रॉफसमोर फाटते म्हणून नाईलाजाने बसतात. फारफार तर ट्यूट्स बंक करतात आणि मग "आपण कसले ऑसम आहोत!" म्हणून मिरवतात. बरेचदा चंपकपणा करून त्या नारायणन्, संकल्प किंवा पूजा लोकांच्या भोवती असाइन्मेंटसाठी घुटमळत असतात. प्रॉफ ९०% वेळा पकडतात ते ह्याच लोकांना, कारण त्यांच्या चेहेर्‍यावरच "सॉरी" लिहिलेलं असतं.
एका बाबतीत मात्र संपूर्ण उपयुक्त जमातः नोट्स! ह्यांच्याकडे फर्स्ट बेंचर्सकडून सहीसही छापलेल्या नोट्स असतात. त्यांना त्याचा अभिमानही असतो. What a LOL!
मग आमच्यासारख्या बॅकबेंचर्स जळवा ह्या मिडलक्लास लोकांच्या नोट्स शोषतात.
.
एका क्लासिक केसमध्ये तर आमच्या अशाच एका मिडलक्लासवाल्याच्या नोट्स जवळपास आख्ख्या वर्गाने छापल्या होत्या. (कारण नारायणन्, संकल्प किंवा पूजा लोक कधीच आपल्या नोट्स दुसर्‍याच्या हातात देत नाहीत.)
शेवटी एवढी वेळ आली, की झेरॉक्स काढून काढून त्याच्या मूळ नोट्स काळ्या ठिक्कर पडल्या आणि त्यालाही कुणाकडून तरी स्वतःच्याच नोट्सची झेरॉक्स घ्यावी लागली.
.

संत लोकः खूप दुर्मिळ लोक. खूपच. ह्यांना पॉर्न म्हणजे काय ते खरंच माहिती नसतं. हे कधीच कॉपी करत नाहीत. मुलींच्या बाबतीत इकडेतिकडे बघणं तर सोडाच, बोलतही नाहीत. अगदी अनैसर्गिक वाटावं असं त्यांचं वागणं दिसतं. हे लोक प्रत्येक लेक्चरला बसले तरी त्यांचा राग येत नाही --> मासे पाण्यात पोहले तर त्यांच्यावर तुम्ही रागावू शकता का? तसं आहे ते. संत लोकांचं सग़ळ्या बाबतीत वागणं चोख असतं! ते विवेकानंद वगैरे वाचतात. संत पब्लिक असाइन्मेंट स्वतः करतात, पण मिरवत नाहीत. त्यांचा कधीच पहिल्या तिघांत वगैरे नंबर नसतो, ते बंक वगैरे करूच शकत नाहीत. जर तुमच्या वर्गात संत असेल, तर तुम्ही थोडेसे मेलात. कारण त्याला तुम्ही तुमच्या कुठल्याही प्लॅनमधे समाविष्ट करून घेऊच शकत नाही. दुर्दैव, दुसरं काय!
.
आमच्या आख्ख्या कॉलेजात असले २ नग होते. त्यांना बघून प्रोफेसरसुद्धा थांबायचे.
.

स्लॉग ओवर्स पब्लिक: क्रिकेटच्या वनडे मॅचेसमधे, शेवटल्या ५ ओवर्स प्रचंड महत्त्वाच्या असतात. काही काही टीम्स तेव्हा भरपूर स्कोर करून पूर्ण मॅचच पलटवून टाकतात. हे पब्लिक पण तसंच असतं.
परीक्षेच्या आधी ते बॅकबेंचर्स असू शकतात. आपल्याबरोबरच फुल टाईम पडीक असतात. पण स्टडी-लीव (अभ्यास रजा? कसला भिक्कार शब्द.) जेव्हा सुरू होते, तेव्हा हे लोक पेटतात. कधीही,कसाही आणि कुठेही अभ्यास करतात. जर तुम्हाला ह्या पब्लिकबरोबर अभ्यास करता आला, तर चांदी आहे. हे म्हणजे क्रॅशकोर्सचे बाप. विषय कुठलाही असला तरी सॉल्लिड पेस पकडतात.
.

छोटे प्रोफेश्वर: हे लोक लहानपणीच प्रॉफ होतात. त्यांना विषय समजलेला असतो, आणि ते आपल्यालाही झकास समजावतात. मुख्य म्हणजे त्यांना शिकवण्यात मजा येते.
त्यांचाही विषय पक्का होत असावा बहुतेक.
आमच्यातला एक मेकचा विद्यार्थी होता. त्याला देवजाणे का, पण एका सेमिस्टरात Data Structures हा संगणकाचा विषय ठेवला होता. परी़क्षेच्या आधी ४ दिवस हा फुल्ल टेन्शनमधे.
.
"क्या हुआ बे?"
"अबे घंटा कुछ नही समझ रहा है. पेपर मे क्या #$@ लिख के आऊ?"
"टेन्शन नॉट, जस्ट मेन्शन. रवी पता है क्या?"
"वो.. काँप्स वाला? अपने साथ एफी मे था वो? उस्का क्या?"
"चॅंप है Data Structures मे. २ दिन मे समझा देगा."
"तेरे को क्या मालूम?"
"मै उससेही सीखा है बे, ४ सेम मे".
.
मग हा मेकवाला त्या रवीकडे गेला. प्रोग्रॅमिंगचा "प्र" सुद्धा न येणार्‍या मेकच्या पोराला ४५ मार्क्स. जय हो रवी!
.

ही झाली पोरापोरींच्या बाबतीतली यादी. पण प्रोफेश्वरांचे नमुने आणखीच अवली असतात.
ते नंतर कधीतरी सांगतो. सध्या बोर होतंय. तेव्हा शर्मा म्हणतो तसं- गुड नाईट अँड वेट ड्रीम्स.

क्रमश: