सौरव गांगुली : भारतीय क्रिकेटला छातीठोक आत्मविश्वास देणारा दादा

काही खेळाडू फक्त धावा करतात. काही सामने जिंकवतात. पण काही खेळाडू संपूर्ण पिढीची मानसिकता बदलून टाकतात. सौरव गांगुली हे अशाच दुर्मिळ व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक. आज त्यांच्या ५४व्या वाढदिवसानिमित्त “दादा”चा विचार केला की डोळ्यासमोर फक्त ऑफ साइडवरचे सुंदर फटके येत नाहीत; डोळ्यासमोर येतो तो एक असा कर्णधार, ज्याने भारतीय क्रिकेटला आत्मसन्मानाने जगायला शिकवले. वाढदिवसानिमित्त समस्त हत्ती परिवाराकडून सौरव गांगुलीला हार्दिक शुभेच्छा.

लॉर्ड्सवर पदार्पणात शतक झळकावणारा हा डावखुरा फलंदाज पुढे भारतीय संघाचा खरा सेनापती ठरला. त्यांचे कव्हर ड्राइव्ह, स्क्वेअर कट आणि स्पिनर्सवर पुढे येऊन मारलेले षटकार पाहणे म्हणजे क्रिकेटमधील सौंदर्य अनुभवणे होते. पण गांगुलींचे मोठेपण केवळ त्यांच्या फलंदाजीत नव्हते. त्यांचे खरे मोठेपण त्यांच्या नेतृत्वात होते.

२००० च्या सुमारास भारतीय क्रिकेट कठीण काळातून जात होते. संघाचा आत्मविश्वास डळमळीत होता. अशा वेळी गांगुली कर्णधार झाले आणि त्यांनी एक नवा संदेश दिला—भारत कोणापेक्षा कमी नाही. परदेशात जिंकणे हे स्वप्न नाही, ती आपली क्षमता आहे. त्यांनी तरुण खेळाडूंना संधी दिली, त्यांच्यावर विश्वास ठेवला आणि अपयशाच्या काळातही त्यांच्या पाठीशी उभे राहिले. वीरेंद्र सेहवाग, युवराज सिंह, हरभजन सिंह, झहीर खान आणि पुढे महेंद्रसिंह धोनी यांसारख्या खेळाडूंना मिळालेले पाठबळ भारतीय क्रिकेटच्या भविष्यासाठी अमूल्य ठरले. आज भारतीय क्रिकेटमध्ये दिसणारी आक्रमकता, आत्मविश्वास आणि जिंकण्याची भूक यांची बीजे गांगुलींच्या काळातच पेरली गेली.

२००१ मध्ये ऑस्ट्रेलियाविरुद्धची ऐतिहासिक मालिका असो, २००२ मधील नेटवेस्ट अंतिम सामना असो किंवा २००३ चा विश्वचषक असो—गांगुलींच्या नेतृत्वाने भारतीय संघाला नव्या उंचीवर नेले. लॉर्ड्सच्या बाल्कनीत शर्ट फिरवणारा गांगुली हा फक्त विजय साजरा करणारा कर्णधार नव्हता; तो भारतीय क्रिकेटच्या आत्मसन्मानाचा आवाज होता.

गांगुलींच्या आयुष्यात संघर्षही आले. संघातून वगळले जाणे, टीका, वाद, अपमान—हे सगळे त्यांनी पाहिले. पण ते मोडले नाहीत. ते पुन्हा उभे राहिले. शांतपणे, ठामपणे आणि अधिक मजबूत होऊन. हीच त्यांची खरी दादागिरी होती—आरडाओरडा नव्हे, तर प्रत्यक्ष कृतीतून दिलेले उत्तर.

सौरव गांगुली हे नाव उच्चारले तरी डोळ्यासमोर नकळतपणे एखाद्या हत्तीची प्रतिमा उभी राहते. सौरव गांगुलींची तुलना हत्तीशी केली तर ती अत्यंत सुंदर वाटते. हत्ती शांत असतो, पण कमकुवत नसतो. तो संयमी असतो, पण घाबरट नसतो. तो आपल्या कळपाचे रक्षण करतो, मार्ग दाखवतो आणि गरज पडली की अफाट शक्तीने उभा राहतो. गांगुलीही तसेच होते. त्यांनी आपल्या संघाचे रक्षण केले, तरुण खेळाडूंना आधार दिला आणि प्रतिस्पर्ध्यांसमोर भारताची मान उंच ठेवली. हत्ती जसा आपल्या उपस्थितीनेच आदर निर्माण करतो, तसा गांगुली मैदानावर आपल्या व्यक्तिमत्त्वाने प्रतिस्पर्ध्यांवर दबाव निर्माण करत.

सौरव गांगुली म्हणजे भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातील एक वळणबिंदू. त्यांनी संघाला फक्त विजय दिले नाहीत; त्यांनी भारतीय क्रिकेटला स्वाभिमान दिला. म्हणूनच ते आजही फक्त माजी कर्णधार नाहीत—ते “दादा” आहेत.

वाढदिवसाच्या शुभेच्छा, सौरव गांगुली. भारतीय क्रिकेट तुमच्यामुळे कायम वेगळे झाले. आणि अधिक धाडसीही.