बदलासाठी आम्ही तयारच होतो! - इंद्रनील चितळे

बदलासाठी आम्ही तयारच होतो!
- ऐसी अक्षरे संपादक मंडळ

नव्वदच्या दशकाच्या शेवटाकडे मराठी मध्यमवर्गातील घरांत आंतरजालाचा वापर सुरू झाला. त्या काळी, अमेरिकेत कुणीतरी ॲमेझन नावाच्या कंपनीतून जालावरून पुस्तकं विकत आहे इतकंच जालीय खरेदी-विक्रीचं ज्ञान मराठी माणसाला होतं. अजून वीस वर्षांनी घरातले कांदे संपले तर घराखालच्या वाण्याकडे न जाता आपण पटकन एखाद्या ऑनलाईन ॲपवरून मागवू असं कुणी सांगितलं असतं तर तेव्हा खरं वाटलं नसतं. पण त्या नंतरच्या वीस-बावीस वर्षांत आपण सगळेच जालावरच्या खरेदी-विक्रीला सरावलो आहोत. विशेषतः कोव्हिड काळात हा बदल झपाट्यानं झाला. उद्योजक याकडे कसं बघतात? विशेषतः ज्या उद्योगांच्या अनेक पिढ्या मराठी माणसांच्या आवडीचे पदार्थ त्यांच्यापर्यंत पोहोचवत आहेत असे उद्योग या स्थित्यंतराकडे कसे बघतात? या प्रश्नांची उत्तरं शोधण्यासाठी आम्ही चितळे उद्योग समूहाच्या इंद्रनील चितळे यांच्याशी गप्पा मारल्या. चितळे समूहानं अलीकडच्या काळात समाजमाध्यमांवरील जाहिरातींत अनेक अभिनव प्रयोग केले आहेत. त्याबद्दल आणि त्यांच्या इतर काही उपक्रमांबद्दलही आम्ही त्यांना प्रश्न विचारले. त्या गप्पा इथे देत आहोत.

ऐसी अक्षरे – 'चितळे बंधू' समूहाची धुरा सांभाळणारी तुझी चौथी पिढी. पण या पिढीनं जागतिकीकरण बघितलं आहे, टेलिव्हिजनसारख्या माध्यमांमधून आता समाजमाध्यमांपर्यंत बहरलेली माध्यमं बघितली आहेत. 'कॅडबरी'सारखा विदेशी ब्रँड आपल्या सणांसाठी स्पर्धा करू लागला तेव्हा चितळेंसारख्या अस्सल मराठी ब्रँडला काळजी वाटली होती का?

इंद्रनील – काळजी नक्कीच वाटली होती. ती भीती नाकारता येणार नाही. अजूनही बरेच स्थानिक उत्पादक याबद्दल आकस बाळगून आहेत. पण आपणही यातून काही शिकायला हवं. सणासुदीला गोडधोड खाण्याची प्रथा पूर्वापार चालत आलेली आहे. तरीही आपल्याकडे ठरावीक अंतरापलीकडे अन्न खराब न होता जाऊ शकणारी पॅकिंग यंत्रणा नव्हती. लोकांनी प्रत्यक्ष दुकानांत येऊनच खरेदी करावी अशीच व्यवस्था आपण पिढ्यानुपिढ्या बघत आलो आहोत. त्या व्यवस्थेला या मोठ्या कंपन्यांनी धक्का लावला. आम्ही वेळीच शिकलो त्यामुळे पॅकिंग आणि वितरण हा आमच्या व्यवसायाचा कणा झाला आहे. अर्थात, दुकानं अजूनही महत्त्वाची आहेतच. दुकानांतच आमची ओळख होते आणि ग्राहक दुकानांमुळेच बांधले जातात. पण लांबच्या पल्ल्यावर जास्तीत जास्त उत्पादनं पोहोचवता येणं यावर आता सगळ्याच खाद्य उद्योगांचा भर असतो.

ऐसी अक्षरे – असं म्हणतात की मराठी माणूस 'जाहिरातबाजी'मध्ये मागे पडतो. इतर सगळे खर्च भागवून जे काही उरेल त्यातून जाहिरातींसाठी तजवीज केली जाते. आम्ही लहानपणी कधीच चितळे बंधूंना टीव्हीवर किंवा रेडिओवर सतत जाहिराती करताना बघितलं नाही. पण असं काही न करतादेखील सणासुदीला चितळ्यांच्या दुकानांबाहेर सापासारख्या रांगाही बघितल्या. आता आम्ही 'चितळे बंधूं'चं नवीन रूप बघतो आहोत. समाजमाध्यमांवर सध्या मराठी लोकांनी एक जाहिरात व्हायरल केली आहे. ती चितळेंची आहे. आणि मराठी जनतेचा लाडका सचिनही त्या जाहिरातीत आहे. हा बदल कसा घडला?

इंद्रनील – थोडं बुजरं, काटकसरी असणं हा मराठी संस्कृतीचाच भाग आहे. आणि ते कौतुकास्पदच आहे. पण आता सगळं जगच जोडलं गेलं आहे. आणि आमच्या ब्रँडची ओळख आता नवनवीन ठिकाणी जाऊन पोहोचते आहे जिथे वर्षानुवर्षं, पिढ्यानुपिढ्या आमच्याकडे येणारा ग्राहक नाही. आज सत्तर वर्षं मराठी माणसानं आम्हाला प्रेम दिलं आहे. तसं नातं इतर भौगोलिक क्षेत्रांमध्ये तयार करायला अजून वेळ लागेल. अशा ग्राहकांशी आमची ओळख करून देण्यासाठी या माध्यमांचा उपयोग होतो. शिवाय आता आपला ग्राहक आपल्याच दुकानात येऊनच आपलं उत्पादन घेईल असं नाही. एखाद्या किराणा दुकानातून, एखाद्या मॉलमधून किंवा आंतरजालावर उपलब्ध असलेल्या बाजारपेठांतून अशा अनेक ठिकाणांहून आमची उत्पादनं विकत घेतली जातात. त्यामुळे नेहमीच, आम्ही कोण, हे ग्राहकांना कळत नाही. त्यामुळे आमची ओळख ग्राहकांच्या मनावर ठसत राहावी यासाठी जाहिरातींचा उपयोग होतो.

ऐसी अक्षरे – आपल्या पिढीनं बघितलेलं एक मोठं संकट म्हणजे कोव्हिड काळात ठप्प झालेलं जग. हा काळ बऱ्याच उद्योगांसाठी त्यांच्या उद्योगाकडे बघण्याचा दृष्टिकोणच बदलून टाकणारा काळ होता. चितळे बंधूंसारख्या जुन्या व्यवसायासाठी हा काळ कसा होता?
इंद्रनील – आमच्यासाठी हा काळ अगदी दृष्टिकोण बदलणारा होता असं म्हणता येणार नाही. उलट, आम्हांला ज्या गोष्टी आधीच स्पष्टपणे दिसू लागल्या होत्या, उदाहरणार्थ, ग्राहकांची मागणी आता एकाच मार्गानं येणार नाही. आमच्यापर्यंत पोहोचण्याचे अनेक मार्ग त्यांना हवे आहेत. आणि त्यांचे आवडते विश्वसनीय ब्रँड त्यांना हव्या त्या माध्यमांतून निवडायची मुभा हवी आहे यावर शिक्कामोर्तब झालं. या आधीच आम्ही 'स्वतःची दुकानं' कमी करून वेगवेगळ्या ठिकाणी वितरण वाढवायला सुरुवात केली होतीच. त्याचा आम्हांला या काळात फायदाच झाला.

ऐसी अक्षरे – तुमची काही आधुनिक म्हणता येतील अशी उत्पादनं आहेत. उदाहरणार्थ भेळ-बार; बाजरी, ज्वारी अशा धान्यांची उत्पादनं; साखर नसलेले पदार्थ – या प्रकारचे पदार्थ करायचा निर्णय घेताना काय काय लक्षात घेतलं जातं? त्यांचं मार्केटिंग कसं केलं जातं? असे पदार्थ तरुण लोकांमध्ये अधिक लोकप्रिय आहेत का? प्रत्येक पिढीच्या आवडी-निवडी बदलत असतील. त्याबद्दल तुमची काय निरीक्षणं आहेत?

इंद्रनील – आमच्या समोर सतत असणारं एक मोठं आव्हान म्हणजे पंचाहत्तर वर्षांपासून कार्यरत असलेला हा ब्रँड आहे. तो आजच्या पिढीला आपला वाटेल यासाठी काय काय करता येईल. अर्थात, प्रत्येक पिढीच्या आवडीनिवडी बदलतात. अन्नाकडे बघण्याचा दृष्टिकोणही बदलतो. त्यामुळे चितळे बंधूंना आता नेहमीच्या पदार्थांबरोबरच रोजचं पोषण मिळेल असंही काही लोकांना द्यायचं आहे.

ऐसी अक्षरे – तुमच्यासारख्या मोठ्या ब्रँडच्या मार्केटिंगसाठी समाजमाध्यमं उपयुक्त आहेत असं तुम्हाला वाटतं का?

इंद्रनील – समाजमाध्यमांना मी 'नेसेसरी इव्हिल' म्हणेन. समाजमाध्यमांत केलेल्या जाहिरातींमुळे आमचं नाव चर्चेत राहतं, लोकांपर्यंत पोहोचतं. पण समाजमाध्यमांतून ग्राहक खेचून आणणं खूप खर्चिक आहे. त्यामुळे वितरकांवर अवलंबून न राहता थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचणाऱ्या, ज्यांना 'डी टू सी' (direct to customer) म्हणतात, ब्रँडना आजही भरपूर संघर्ष करावा लागतो. कधीकधी तुमचं उत्पादन थेट ग्राहकापर्यंत पोहोचवायचा खर्च त्या उत्पादनापेक्षाही जास्त असतो. त्यामुळे समाजमाध्यमं अजूनही केवळ आपण सतत चर्चेत आणि झोतात राहावं एवढ्यासाठीच उपयुक्त आहेत. प्रत्यक्ष व्यापारात त्यांचा अजून मोठ्या प्रमाणावर उपयोग होत नाही.

ऐसी अक्षरे – सध्या व्हायरल होणाऱ्या ज्या 'शॉर्ट स्टोरी' रूपातल्या जाहिराती आहेत, त्यांची कल्पना कशी सुचली? त्या जाहिराती इतक्या प्रसिद्ध होतील असं तुम्हाला वाटलं होतं का?

इंद्रनील – आता सत्तर वर्षांनी पहिल्यांदा जाहिराती करायला सुरुवात करायची तर थेट देवाण-घेवाण अशी भाषा आम्हांला नको होती. पण अन्नाशी माणसाच्या अनेक आठवणी आणि भावना जोडलेल्या असतात. आम्ही त्यांच्याच गोष्टी सांगायचा निर्णय घेतला. आणि खरंच, या निर्णयामुळे आम्ही आमच्या चाहत्यांपर्यंत चांगल्या प्रकारे पोहोचू शकलो.

ऐसी अक्षरे – जाहिरात किती परिणामकारक ठरली याचं काही मोजमाप असतं का? एखाद्या जाहिरातीमुळे उत्पादनाच्या खपात किती फरक पडला हे शोधून काढणं सोपं आहे का?

इंद्रनील – जाहिरात किती परिणामकारक ठरली याविषयी खूप डेटा उपलब्ध असतो, त्यामुळे तसं म्हटलं तर ते खूप सोपं आहे. पण त्या सगळ्याच्या पलीकडे जाहिरातीला काही मूल्य असतं; उदाहरणार्थ, काही जाहिराती खूप शेअर केल्या जातात आणि व्हायरल होतात. किंवा जाहिरातीची रीकॉल व्हॅल्यू, म्हणजे काही जाहिराती लोकांच्या आठवणीत राहतात आणि कँपेन संपून बराच काळ लोटल्यानंतरही लोकांना त्या पुन्हापुन्हा आठवत राहतात. अशा गोष्टींवरून ब्रँडच्या प्रतिमेवर किती परिणाम होतो हे सहज मोजण्यासारखं नसतं, पण ते खूप महत्त्वाचं असतं.

ऐसी अक्षरे – व्यवसायात कार्यरत असलेल्या आधीच्या पिढीला समाजमाध्यमांचं महत्त्व सहज पटवून देता आलं का? त्यात काही अडचणी आल्या का?

इंद्रनील – सगळ्या मोठ्यांना बरोबर घेऊनच हा प्रवास करायचा आहे. पण आमचं कुटुंब अनेक वर्षं या व्यवसायात असल्यानं कुणालाच कशाचं महत्त्व पटवून द्यावं लागलं नाही. आम्ही २०१४ सालापासूनच काही प्रमाणात समाजमाध्यमांचा वापर करत होतो. बदलत्या कालानुरूप आपणही बदलायचं हे सगळ्यांनाच मान्य असल्यानं तशी काही अडचण आली नाही.

ऐसी अक्षरे – जाहिरात तयार करणाऱ्यांबरोबर तुमचा संवाद कसा असतो? एखादी जाहिरात तयार होत असताना तुम्ही कोणत्या गोष्टीबद्दल आग्रही असता?

इंद्रनील – चर्चा बरीच होते. कल्पनाही बऱ्याच सुचतात. शक्यतो आमच्या ब्रॅण्डचा पुढचा प्रवास, आमची उद्दिष्टं समोर यावीत हा विचार असतो. पण आम्ही फिल्म तयार करणाऱ्यांवर पूर्ण विश्वास ठेवतो. त्यांना त्यांचं काम चांगलं जमतं याची आम्हाला खात्री असते. असा विश्वास ठेवला की यश नक्कीच मिळतं हा आमचा अनुभव आहे.

ऐसी अक्षरे – सोशल मिडियाची टेलिव्हिजनसारख्या माध्यमांशी तुलना केली तर समाजमाध्यमं प्रयोगशाळेचं काम करतात असं वाटतं का?

इंद्रनील – नक्कीच. सोशल मिडियावरून तात्काळ मिळणार प्रतिसाद विशेष करून उपयोगी असतो. त्याचा योग्य वापर केला तर तो लोकांपर्यंत पोहोचायचा अतिशय स्वस्त मार्ग आहे.