तुझी पुलावर आठवण येते... एका गीताची ओळख .. राग पूलबहार

कंबलबहार नंतर पूलबहारबद्दल ऐकून कर्णसंपुटे तृप्त जाहली. श्रुती धन्य झाल्या. डोळे निवले. भडकमकरमास्तराना आमचा पायलागू ;-)
अवांतर : जिज्ञासूंनी यूट्युब गाण्याखालील विद्वज्जनांचे अभिप्रायही वाचावेत अशी सूचना नंब्रपणे करतो.

मास्तरांनी अश्याप्रकारे एक फर्मास 'पुल' खेचला आहे आणि लेखन-खेळीला 'बहार' आली आहे! :)
वा! पूलबहार!

काही लोक याला फूल बहार असेही म्हणतात. स्पेलिंग विषयी साशंक आहे. काव्य जालिंदरसार च्या कालखंडाविषयी काही लोक उगीचच प्रवाद निर्माण करतात. पण त्याच्या प्राचीनतेविषयी आमच्या मनात तिळमात्र शंका नाही. असो

आत्ताच व्यनि मध्ये खूप होतकरू नृत्यकला विद्यार्थ्यांचे निरोप मिळाले..

राजचे काही फोटो दाखवा... फोटो दाखवा.. वगैरे वगैरे...
थोडी झलक म्हणून हे फोटो चढवत आहे .. पण प्रत्यक्ष विडीओची सर या फोटोंना नाही...

ये हृदयीचे ते हृदयी...

डोंगर उतारावरची धाव

पूलबहार

दिल खेचक नृत्यकल्लोळ

भडकमकर मास्तरांच्या मताचं स्वागत आहे, पण या वेळेस जालिंदरजींच्या लिखाणाचा अर्थ लावण्यात मास्तर चुकले आहेत हे मी सखेद नमूद करू इच्छिते.

कुणास कोणी हरवून जेते
तुझी पुलावर आठवण येते.

इथला पूल हा मराठी नसून इंग्लिशमधला स्विमींग पूल आहे. जालिंदरबाबा स्वतः मल्लखांबपटू होते. आणि हा श्लोक जालिंदरजींनी फ्लोर एक्झर्साईज हा जो जिम्नॅस्टीक्सचा प्रकार असतो त्या संदर्भात लिहीला आहे.
रागाचे नाव पूलबहारच आहे याबाबत मलाही शंका नाही. या रागाचा थाट फ्लोरालाप असा आहे. या रागाचे आरोह-अवरोह "सा रे सा रे गा रे पा नी मा रे" असे आहेत. या रागात ध हा वर्ज्य स्वर असतो. ध हा स्वर फ्लोरालाप थाटात वर्ज्य असतो; मात्र काही चुकार लोक या स्वराचा या रागात किंवा थाटात वापर करतात. जालिंदरजींनी अशा चुकांसाठी तेराव्या सर्गातच शिक्षा लिहून ठेवली आहे. ('काव्यजालिंदरसार'ची माझ्याकडची प्रत कोणा दंतवैद्याने उधारीवर नेली ती परत आणलेली नाही.) हा राग संध्याकाळच्या दुसर्‍या प्रहरात आणि बंदीस्त जागीच गावा अशी मूळ कल्पना आहे. पण पुढे फ्यूजन संगीतामधे याचा अधिक विस्तार होऊन निसर्गाच्या कुशीतही हा राग गाता येतो हे सिद्ध केले.

या रागाचे लक्षणगीतही 'काव्यजालिंदरसार'मधे आहे. ते आता मी आठवणीतून लिहून देते, तज्ञांनी अधिक प्रकाश टाकावा:
मा रे वादी संवादी सुंदर
उड्या मारती तालावर बंदर
चेहेर्‍यावरती लावती रोगण
बहुत सुहावनी राजकारण

हिंदकेसरी शब्बीरकुमार

हे वाचून फुटलो. शब्बीरकुमार जांघिया घालून खांद्यांवर दोन दोन गदा मिरवत विजयी हास्य करतो आहे असं मोहक चित्र डोळ्यासमोर आलं. त्यात त्याच्यासमोर लता मंगेशकर गोरीमोरी होऊन उभी आहे, आणि आपण याच्या गायकीच्या तोडीला उतरणार का? असा विचार करत नखं कुरतडते आहे हेही आलं.

आणि राज बब्बरचा डॅन्स काय वर्णावा? 'अहह' हा एकच शब्द तोंडून निघतो. स्मिता पाटील त्याच्यावर का भाळली हे ताबडतोब लक्षात येतं. तिचेही नाच सुंदर असायचेच...