अभिव्यक्ती

तिरशिंगराव
*(या नावाचा अर्थ काय असावा बरे)

अवांतर होत असेल, पण मलाही उत्सुकता आहे. भाषाप्रभूंनी अर्थ वा व्युत्पत्ती विषद करावी.

टैम्प्लीज मोडमधे पाणी प्यायला गेलेत सारे गडी.

??????

पण येथे त्यास अपवाद करून सांगता येईल, की भावना दुखावण्यास सुरुवात कादंबरीच्या नावातूनच झाली आहे. मधोरुबागन म्हणजे अर्धनारीश्वर. हे शिवशंकराचे एक रूप. पुरुष आणि प्रकृतीचे एकत्व दर्शविणारे. हा अर्धनारीश्वर नमक्कलमधल्या तिरुचेंगोडचे ग्रामदैवत. तेथे दरवर्षी रथयात्रा भरते. पन्नासेक वर्षांपूर्वीपर्यंत त्या यात्रेत एक सुफलनविधी चाले. जी अभागी गृहिणी आपल्या कुटुंबास वंशाचा दिवा देऊ शकत नसे, ती या यात्रेत येई. भेटेल त्या पसंतीच्या पुरुषाशी रत होई आणि कोणत्याही महिलेचा मोक्ष म्हणजे जे मातृत्व ते मिळवून जाई. हा पुरुष म्हणजे परमेश्वराचा अवतार मानला जाई आणि त्याच्यापासून होणाऱ्या वंशाच्या दिव्या-दिवटय़ांना अर्धनारी किंवा सामी पिल्लई (देवदत्त मूल) म्हणत. त्या महिलेचा पती आणि कुटुंब आनंदाने ती देवाची देणगी स्वीकारत असत. अशा प्रथा सर्वच प्राचीन समाजात असत. महाकाव्यांनी अजूनही त्यांच्या स्मृती जपल्या आहेत. त्या आपण अर्थातच नाकारायच्या असतात किंवा त्यांच्यामध्ये कृत्रिम गर्भधारणा, मूलपेशी यांसारखे विज्ञान शोधून त्याचे ढोलताशे वाजवायचे असतात.

पोस्ट वाचले/ली. मत, संयत शब्दात, छान मांडले आहे. विचार केला पाहीजे.

मी सलमान रश्दीचं सॅटनिक व्हर्सेस पुर्ण वाचलेलं नाही. रश्दी हा एक सामान्य कुवतीचा लेखक आहे असं समिक्षक म्हणतात ते मला बऱ्याच अंशी पटतं. केवळ पुस्तक गाजवण्यासाठी कुणी जेव्हा मुस्लीमांना पवित्र काही व्यक्तींची नावं त्या पुस्तकातल्या वेश्या-भडव्यांच्या पात्राला देतं, तेव्हा कलावंताच्या स्वातंत्र्याचा मुद्दा दुय्यम होऊन जातो.

हे वाचून चांगलीच बुचकळ्यात पडले. "सलमान रश्दीचं सॅटनिक व्हर्सेस पुर्ण वाचलेलं नाही" आणि "रश्दी सामान्य कुवतीचा लेखक आहे असं समिक्षक म्हणतात", "केवळ पुस्तक गाजवण्यासाठी" असे पूर्वग्रह बाळगून मग "स्वातंत्र्याचा मुद्दा दुय्यम होऊन जातो" वगैरे म्हणणं कितपत गांभिर्याने घ्यावं ते समजेना. म्हणजे फतव्याचे नाही पण पुस्तक बंदीचे समर्थन आहे काय? शिवाय समिक्षकांमधे लेखकांच्या मूल्यमापनाबद्दल नेहमी एकमत असते काय? रश्दी उत्तम दर्जाचे लेखक आहेत आणि अलिकडच्या काळात त्यांनी काही ढिसाळ पुस्तके लिहिली आहेत असे मानणारे अनेक समिक्षक आणि इतरेजन असावेत.

अस्सल प्रतिभावंत, चुष म्हणून नव्हे, सवंग प्रसिद्धीसाठी नव्हे, तर कलाकृतीची गरज म्हणून जेव्हा प्रवाहाच्या विरुद्ध जाऊन काही तरी निर्मिती करतो तेव्हा ती सगळ्या विरोधांना पुरुन उरते.

हे कोण ठरविणार? लेखकाच्या / कलाकाराच्या प्रेरणा काय आहेत हे ठरविण्याचा अधिकार कोणाला द्यायचा आणि का?

जगभरातले रसिक अश्या कलाकृतीच्या आणि कलावंताच्या मागे कधीनंकधीतरी ठाम पणे ऊभे राहातात हा इतिहास आहे, वर्तमान आहे आणि म्हणूनच भविष्यही आहे.

त्याच मुद्द्यावर सॅटनिक व्हर्सेस विरोधांना पुरून उरली आहे असेही म्हणता येईल की. शिवाय जाणीवपूर्वक प्रक्षोभक असलेल्या कलाकृती सवंगच असतात असे तरी कोठे आहे? प्रक्षोभक, वादग्रस्त कलाकृती, काटेरी विनोद, विद्रोही लिखाण हे काही प्रमाणात कर्कश्य असू शकतं, काही प्रमाणात भावना दुखावणार्या पण म्हणून ते व्यक्त करण्याच्या स्वातंत्र्याचा मुद्दा गौण कसा ठरतो? व्यक्त होणार्यानेच आपल्या प्रेरणा तपासून पहाव्यात आणि त्याला शाब्दिक विरोध करणार्यांचेही अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यही सुसंस्कृत समाजाने मान्य करावे इतकीच भूमिका समंजस वाटते. बाकी मतमतांतरातलं अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य मान्य आहे.