पुस्तक वाचणार्‍या सहप्रवाशांत घट

प्रवासात चित्त विचलित करणार्‍या अनेक घटना आजुबाजुला घडत असतात त्यामुळे शांतपणे वाचन करता येत नाही असा अनुभव आहे, त्यापेक्षा शेजार्‍याशी गप्पा मारणे किंवा आजुबाजुला बघत बसणे अधिक रोचक असते. मी पुणे-मुंबई-पुणे प्रवास रुटीनली अनेकदा केला आहे, सहप्रवासी आणि त्यांचे अनुभव हे फार रोचक रसायन आहे त्यामुळे मला वाचनापेक्षा सहप्रवाशात अधिक इंटरेस्ट असतो ;). मुंबईमधे बेस्ट किंवा लोकलमधे नुसते कान पुरेसे उघडे ठेवले तरी अनेक रोचक किस्से ऐकायला मिळतात, बाहेर देशात भाषेची अडचण येते पण एकंदर सहप्रवास हा कायमच मला रोचक वाटतो.

माझ्या आजूबाजूला लोक अजूनही प्रवासात वाचताना दिसतात. बरेचदा ते हॅरीपॉटर, कोहेलो, आर्चर, शेल्डन, ग्रिशम, संघवी असले काहीतरी असते. पण कंपनीच्या बसमधे २० लोक असतील, तर निदान ५-६ जण तरी पुस्तक वाचताना दिसतात. बसमध्ये मोबाईलवर (पुस्तक) वाचणारे किमान ३ लोकही माहीत आहेत. मराठी पुस्तक मात्र अगदी अभावानेच हातात दिसते. (एकाच्या हातात गौरीचे 'मुक्काम' पाहिल्यावर मला त्या अनामिक मॅनेजरबद्दल आपलेपणा वाटला होता. :प)

मी काय वाचते आहे ते लोकांनी पाहिलेले मला आवडत नाही. याला काहीही सयुक्तिक कारण नाही. नाही आवडत खरे. म्हणून पुस्तकांना कव्हर घालायची काळजी बर्‍याचदा घेतली जाते. पण लोक काय वाचताहेत हे माना शक्यतोवर साटल्याने वाकड्या करकरून जाणून घेण्याची उत्सुकताही मला असते, हा मनोरंजक भाग आहे.

सध्याच्या कंपनीतल्या एका सिक्युरिटी गार्डने मला सुखद धक्का दिला होता. येता जाता वाचण्यासाठी मी कर्व्यांचे जाडजूड चरित्र आठवडाभर रोज वाहून नेत असे. पुढच्या आठवड्यात ते संपले, तेव्हा हातात दुसरे काहीतरी पुस्तक होते. एरवी कधी साधे स्माईलही न देणार्‍या त्या गार्डने बॅग तपासताना मला विचारले: संपली रघुनाथाची बखर? मी सेकंदभर बावचळून त्याच्याकडे पाहतच राहिले. मग मात्र 'काय वाचताय सध्या?'ची देवाणघेवाण त्याच्याशी सुरू झाली!

बसने (किंवा रस्त्यावरून जाणार्‍या कोणत्याही वाहनाने) प्रवास करताना वाचले की मळमळते. त्यामुळे झोपणे हा एकमेव पर्याय. :(

गाणी ऐकणे शक्य होते.

रेल्वे प्रवासात मात्र वाचन होते.

>> हल्ली प्रवासात पुस्तक वाचताना आजुबाजुच्यांपैकी कोणाला किती उत्सुकता असते प्रश्नच आहे.

मी प्रवासात अनेकदा वाचतो. त्याबद्दल आजूबाजूच्या कुणाला उत्सुकता असते असं नेहमीच नाही, पण कधी कधी घडतं. त्यावरून संभाषण सुरू होऊन ते माझ्यावर हलकेच लाईन मारण्याच्या प्रयत्नापर्यंत गेल्याचेदेखील अनुभव मला आहेत. आताशा प्रवासात (विशेषतः विमानात किंवा रेल्वेच्या एसी वर्गांमध्ये वगैरे) लोकांच्या हातात किंडल/टॅबलेटही दिसतात. युरोपात आणि अमेरिकेच्या काही शहरांत मेट्रोचा प्रवास करून रोज शिकण्याच्या / कामाच्या ठिकाणी जाणारे लोक जिथे दिसतात तिथे वाचणारे पुष्कळ असतात. त्या मानानं मुंबई-पुण्यातले रोजचे प्रवासी कमी वाचत असावेत किंवा वर्तमानपत्रं वाचताना अधिक दिसतात; पण मुंबईच्या लोकलमध्ये पुस्तक वाचणारे मोजके लोक दिसतात.

जाता जाता : आजच वाचलेल्या बातमीनुसार परदेशात वाचन 'अनकूल' आहे.

मलाही प्रवासात वाचन करायला आवडते आणि शक्य तेवढा प्रयत्न करतो वाचन करायचा. बाकी वेळेस झोपायचा प्रयत्न करतो किंवा खिडकीतून गंमत-जंमत बघत वेळ घालवतो. पण मोठी अडचण असते ती रात्रीच्या (बस) प्रवासाची कारण तेव्हा ना वाचन करता येते ना बाहेरची गंमत बघता येते. कानात बोळे घालून गाणे ऐकावे म्हंटलं तर त्याचाही जाम कंटाळा येतो अर्ध्या-एक तासानंतरच. त्यात माझा जास्त प्रवास व्हायचा पुर्वी तो नाशिक-पुणे हाच आणि नाशिक-पुणे प्रवास हा रात्रीचा करणेच सोयीचं असल्याने दिवसा प्रवास करण्याचा पर्यायही नसायचा. त्यात प्रवासात झोप येत नाही (हात-पाय पसरून नी अशक्य लोळून झोपायची सवय अजून गेली नसल्याने कदाचित बस मधे छोट्याश्या आसनावर झोप लागत नसावी) शिवाय पटकन समोरच्याशी वा नवीन व्यक्तीशी बोलणे जमत नाही -वेळ लागतो ओपन-अप व्हायला मग ती ही विरंगुळ्याची सोय नाही. त्यामुळे आजूनही बसने एकट्याने रात्रीचा प्रवास करायचे म्हंटले की जाम जीवावर येते.

बादवे हया (बरेचदा रात्रीच्या) प्रवासांत मी एक 'ऑब्झर्व' केलय की बरेच लोक (शक्यतो नुकतच लग्न ठरलेले वा प्रेमीयुगल) फोन वर आपल्या जोडीदाराशी आख्खा प्रवास गप्पा मारत बसलेले असतात ते ऐकून थोडी चिडचीड होतेच पण आश्चर्य ही वाटतं की एवढं काय बोलतात लोक आणि एवढी बॅटरी साथ देते का पाच-पाच तास? असो ज्याचा त्याचा वैयक्तिक प्रश्न.

मला शक्यतोवर प्रवासात वाचन करायला आवडत नाही-जर एखादं ललित पुस्तक असेल तर.

पण नॉनफिक्षण असेल तर हर्कत नाही. एखादं इतिहासाचं पुस्तक असलं किंडलात तर मग टेण्षणच नाही. सहप्रवाशी कधी लक्ष देत नाहीत त्यामुळे मग वाचन आणि आपण दोघेही तल्लीन होऊन जातो. पुण्याहून तासदीडतास हा उत्साह टिकतो. मग पुढे वाचलेल्यावर चिंतन मनन करीत असताना अचानक सांगली येते. ती शृंखला भंगून मी वडापमध्ये बसून मिरजेला जातो. घरी जेवणबिवण झालं की पुन्हा मग मागील पानावरून पुढे आहेच.

विमानप्रवास असेल तर मात्र मी नेहमीच वाचन करतो. त्याही वेळी कधी कोणी डिष्टर्बवल्याचे आठवत नाही, तस्मात मजेत वेळ निघून जातो.

पूर्वी प्रवासात वाचीत असे. गेल्या काही वर्षांपासून (खरे म्हणजे वाचनाचा चष्मा लागल्यापासून) बस-रेल्वेत वाचताना त्रास होतो म्हणून बंद केले आहे. सहप्रवासी बोलका असेल तर उत्त्मच अन्यथा स्वस्थ बसून राहतो!

कानात बोळे घालून गाणी ऐकण्याचे सोडल्यालाही काळ लोटला!

परदेशात मात्र मला नेहमी उलट अनुभव आला आहे. कितीही तंत्रदृष्ट्या प्रगत राष्ट्र असले तरी अनेक प्रवासी वाचताना आढळले आहेत

खरे आहे. बसमध्ये २०/२२ पैकी २ जण वाचत असतात. असे पाहीले आहे.

हल्लीहि सहप्रवासी वाचतांना दिसतात, विशेषतः लोकल प्रवासात, पण...

ते काय 'वाचत' असतात? बहुतेकजण आपापल्या सेल/मोबाइल मध्ये डोके खुपसून बोटांनी स्क्रीन वरखाली करत जुन्या मेल्स, नाहीतर फेसबुकी संदेश तरी चाळत असतात किंवा काही खेळत असतात अथवा दहादहा मिनिटे कोणाशीतरी बोलत असतात.

(मी स्वतः काहीतरी 'चांगले' वाचतो किंवा - जास्ती वेळा - सुडोकू सोडवत बसतो. 'Evil' पातळीच्या सुडोकूंचे प्रिंट-आउट्स माझ्या बॅगेमध्ये ह्यासाठी कायमचेच ठेवलेले असतात.)

एखाद्याला वाचनाची आवड असेल तर तो प्रवासात पुस्तक वाचत असे/वाचतो.
एखाद्याला संगीत ऐकण्याची आवड असेल तर तो संगीत ऐकतो. mp3 पूर्वी हे अशक्य होतं.
चित्रपट पहाणे, मित्रांशी गप्पाटप्पा करणे अशा अनेक गोष्टी लोक आवडीने करतात- जे पूर्वी प्रवासात अशक्य.

आता portable devicesअसल्याने हे सगळं एकाच वेळी आणि एकाच साधनाने शक्य झालं आहे.
प्रवासात वाचन हा पर्याय पूर्वीपासून उपलब्ध होता, आता बाकीचेही उपलब्ध झाले आहेत.

शिवाय पूर्वी "वेळ घालवणे" ह्या सदराखाली कित्येक लोक मिळेल ते वाचत. आता त्यापेक्षा उत्तम आणि विविध पर्याय असल्यावर हे लोक का उगाच वाचायला जातील?

जे भेटले त्यापैकी २५% मंडळी पोथ्या वाचत होती,

=)) =))

तीन वर्षांपूर्वी शिकत असताना मी बहुधा बसने प्रवास करायचे. बसची वेळ बेभरवशाची, कदाचित रस्त्यातल्या रहदारीमुळे असावी. पण मग वाट पाहतानाचा+प्रवासाचा असा वेळ मिळून सकाळचा तासभर आणि येतानाचा अर्धा तास मिळे. यातही पुष्कळ वाचन होतसे. माझा थांबा हा बसचा दुसर्‍या टोकाहून दुसरा थांबा असे. पहिल्या ठिकाणी एखाद-दुसराच प्रवासी, नाहीतर पूर्ण बस रिकामी असे. येताना गर्दीमुळे बसायला जागा मिळेपर्यंत अर्धा प्रवास संपून जाई. तर जातावेळी चेहरे ओळखीचे झाले असतील तरी क्वचितच कुणी कुणाशी बोले. मग मागाहून पुस्तकावरून चर्चा चालू झाल्या आणि कळालं की त्या बसस्टॉपवर माझ्याशी आठवडाभर गप्पा मारणारे लोक माझ्याच बिल्डिंग मध्ये राहतात.
माझ्या बसमध्ये मी एकटीच पुस्तक वाचणारी होते. माझ्या वाचनाची सवय झालेला रोजचा कंडक्टर मी काय काय वाचते याबद्दल माझ्याकडे चौकशी आणि चर्चा करत असे. आधी मला जाम छान वाटलं होतं ते. नंतर त्या काकांना सगळ्याच शिकलेल्यांना आणि वाचणार्‍यांना पु वि वर्तकांबद्दल आदर असेल असं वाटून माझ्याशी त्या चर्चा करायला यायचे. मला त्यात गम्य नाही हे मी नम्रपणे अनेकदा समजावले पण त्यात फरक पडला नाही.

This comment has been moved here.