फ्रान्स आणि बुरखा बॅन, निधर्मीपणा, व्यक्तिस्वातंत्र्य वगैरे
फ्रान्स अधिकाधिक उजवा आणि लोकशाहीचा विरोधक देश बनत चालला आहे. आधी कोणी कोणते कपडे घालावेत यावर बंदी घालून झाल्यावर आता गेली अनेक वर्षे अल्पसंख्यांकांना पोलिसांनी उगाच त्रास देत असल्याचे समोर येत आहे.
http://www.caravanmagazine.in/lede/race-and-the-republic-minority-movem…
बिहार युपीमध्ये बायकांनी जीन्स घालू नये याबाबत अनेक उजवे गट आग्रही असतात पण सुदैवाने प्रशासनाची त्यांना मान्यता नसते. फ्रान्समध्ये तर सरकारने थेट या वैयक्तिक बाबीत ढवळाढवळ करणारे कायदे करून या विचारांची पाठराखण केली आहे. बिहार युपीमध्ये अल्पसंख्यांकांविरूद्धाच्या केसेस कित्येक वर्षे काहीही न होता चार्जशीटही फाईल न होता पेन्डिग आहेत असे अनेक बातम्या सांगतात
बिहार/युपी आणि फ्रान्स यांच्यात फार फरक दिसत नाही!
बुरखा ही सामाजिक प्रथाच आहे
बुरखा ही सामाजिक प्रथाच आहे. मुस्लिम स्त्रिया सद्यपरिस्थितीत त्या प्रथेच्या विरोधात सरकारचा पाठिंबा नसल्यास काही करु शकतील असे वाटत नाही. फ्रान्समध्ये घरात बुरखा घालण्यास बंदी नाही. सार्वजनिक ठिकाणी बुरखा/(मोटारसायकल चालवत नसल्यास)हेल्मेट/चेहरा झाकणारे इतर वस्त्र घालू नये हा नियम मला व्यक्तीस्वातंत्र्यावर घाला आहे असे वाटत नाही.
सार्वजनिक ठिकाणी
सार्वजनिक ठिकाणी बुरखा/(मोटारसायकल चालवत नसल्यास)हेल्मेट/चेहरा झाकणारे इतर वस्त्र घालू नये हा नियम मला व्यक्तीस्वातंत्र्यावर घाला आहे असे वाटत नाही.
अर्थातच तो आहे. जबरदस्तीने बुरखा किंवा कोणतेही वस्त्र घालायला लावणे आणि त्याच जबरदस्तीने तो न घालू देणे हे दोन्ही त्या व्यक्तीच्या व्यक्तीस्वातंत्र्यावर घाला आहे. फ्रान्समध्ये पगडीवरही बंदी आहे. पगडी चेहरा झाकत नाही. तेव्हा या बंदीचा चेहरा झाकण्याशी संबंध नाही. ही निव्वळ निधर्मांधता आहे!
भारतातही काही शाळा मेहंदी नको, टिकली नको, बांगड्या नको वगैरे निधर्मी मंत्रचळेपणा करतात - ते ही तितकेच गैर. सकाळच्या प्रार्थनेची जशी सक्ती नको तसे या गोष्टीं स्वेच्छेने परिधान करण्यावर बंदीही नको
>>जबरदस्तीने बुरखा किंवा
>>जबरदस्तीने बुरखा किंवा कोणतेही वस्त्र घालायला लावणे आणि त्याच जबरदस्तीने तो न घालू देणे हे दोन्ही त्या व्यक्तीच्या व्यक्तीस्वातंत्र्यावर घाला आहे.
यातला पहिला भाग नॉन स्टेट अॅक्टर्स एन्फोर्स करतात म्हणून दुसरा भाग स्टेटला एन्फोर्स करावा लागतो. शिवाय सुरक्षेच्या दृष्टीने चेहरा झाकण्यास बंदीघालणे हे योग्यच आहे.
--------------------------------------------
महिलांनी बुरखा घालण्याचा आग्रह धरणे हे व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि धर्मस्वातंत्र्य नाही हे रेकग्नाइज करणे गरजेचे आहे.
यातला पहिला भाग नॉन स्टेट
यातला पहिला भाग नॉन स्टेट अॅक्टर्स एन्फोर्स करतात म्हणून दुसरा भाग स्टेटला एन्फोर्स करावा लागतो. शिवाय सुरक्षेच्या दृष्टीने चेहरा झाकण्यास बंदीघालणे हे योग्यच आहे.
पहिला भाग नॉन स्टेट अॅक्टर्स एन्फोर्स करतात हे जरी खरे असले तरी त्याविरुद्ध तक्रार ( व अश्या प्रकारची सक्ती केल्याबद्दल त्या नॉन स्टेट अॅक्टरला शिक्षा) करायची सोय स्टेट देऊ शकते. त्यावर उपाय हा दुसर्या बाजुने ठराविक कपडे न घालण्याची सक्ती करणे हा होऊ शकत नाही. मग त्या नॉन स्टेट अॅक्टर्स व स्टेटमध्ये फरक काय राहिला? जर कोणती व्यक्ती वा संस्था महिलांवर बुरखा घालायची सक्ती करत असेल तर त्या व्यक्ती/संस्थेवर कारवाई जरूर करा. पण बुरखा न घालण्याची स्क्ती ही बुरखा घालण्याच्या सक्तीसारखीच (फक्त उलट बाजूने) आहे.
निव्वळ सुरक्षिततेच्या कारणावरून ही सक्ती असेल तर पगडीचे काय? किंवा गळ्यातील क्रॉसचे काय (त्यावरही फ्रान्समध्ये बंदी आहे असे मध्ये वाचले होते) आम्ही गळ्यात काय वाट्टेल ते लटकवू जोवर त्याने कोणाला धोका उत्पन्न होत नाही सरकारने त्यावर बंदी का घालावी? उद्या सुरक्षेच्या कारणावरून प्रदुषणामुळे पुण्यात/दिल्लीत कित्येक व्यक्ती चेहरे झाकून घेतात त्यावरही बंदी आणाल!
हा स्लिपरी स्लोप आहे. एकदा
हा स्लिपरी स्लोप आहे. एकदा बुरख्याला मान्यता मिळाली की बाकीचेही चाळे सुरू होतात. मध्ये मद्रास साईडला एकाने याचिका दाखल केलेली की व्होटर आयडीवर स्त्रियांच्या चेहर्याचे फोटो इन्क्लूड करण्याची सक्ती नको म्हणून. मद्रास हायकोर्टाने "इतकंच असेल तर मतदान करू नका, मतदान करायचं असेल तर चेहरा दिसला पाहिजे" असे म्हणून त्याला फटकावला.
होय हा स्लोप अधिक स्लीपरी
होय हा स्लोप अधिक स्लीपरी आहे. पण बुरख्याला/पगडीला इत्यादी कोणतीही गोष्टी परिधान करण्यासाठी ना सरकारने ना धार्मिक संघटनांनी 'मान्यता' देण्याचा प्रश्नच येत नाही हेच तर सांगणे आहे. इथे मान्यता द्यायचा अधिकार दोहोंपैकी कुणालाही दिला की धार्मिक देशांतील बुरखासक्तीसारख्या चाळ्यांपासून फ्रान्ससारखे पगडीवर बंदी वगैरे सरकारी चाळेसुद्धा सुरू होतात. असा खाजगी बाबतीत सरकारचा किंवा धर्माचा अधिकार मान्य केला की न जाणो एखादे सरकार उद्या कपाळावरील टिकल्यांवर, बांगड्यांवर किंवा जानव्यावर, बायांच्या जीन्सवर किंवा पुरुषांच्या उघडे फिरण्यावर बंदी घालायचा.
बाकी ओळखपत्र, सामाजिक सुरक्षेच्या कारणास्तव या व्यक्तीस्वातंत्र्याचा रास्त संकोच (जसे बुरखा घातला तरी अगदी पुरुष पोलिसांनी/सुरक्षारक्षकांनी विचारणा केली असता चेहरा दाखवणे अनिवार्य किंवा बंद आस्थापनांमध्ये शिरतेवेळी सुरक्षारक्षकाला व वेबकॅम्सना चेहरा दाखवणे अनिवार्य) केल्यास त्यावर माझे ठोस ऑब्जेक्शन नाही. पण इथे निव्वळ सुरक्षेचे कारण नसून ते अनु म्हणते तसे पुढे केलेले कारण आहे.
===
मी बीफबंदीचा विरोध करतो. मी मुस्लिम धर्मगुरूंनी लादलेल्या बुरखासक्तीचा विरोध करतो. स्त्रियांना कुंकु लावण्याच्या सक्तीचाही विरोध करतो. त्याच न्यायाने उद्या कोणी बीफ खाणे सक्तीचे केले किंवा स्वेच्छेने बुरखा घालण्यावर बंदी आणली किंवा कुंकू लावण्यावर बंदी आणली तरीही मी विरोधच करेन!
काही बंधने ही हवीतच.यावर
काही बंधने ही हवीतच.
यावर अगदीच ढोबळ सहमतीच आहे.
पण मुद्दा कोणती बंधने व ती कोणी घालावीत यावर दुमत असल्याने सुरू होतो.
ही बंधने घालताना नक्की काय परिमाणे लक्षात घेतली जाताहेत हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे ठरते. अर्थात हे व्यक्तीसापेक्षच असणार पण माझे मत नोंदवत रहाणे म्हणुनच अधिक अगत्याचे ठरते.
जसे मला अभिव्यक्तीस्वातंत्र्यापेक्षा व्यक्तीस्वातंत्र्य मोलाचे वाटते व व्यक्तीस्वातंत्र्यापेक्षा आरोग्य व सुरक्षा महत्त्वाची वाटते. अभिव्यक्तीस्वातंत्र्याचा संकोच करून मला चित्रपटात स्मोकिंग दिसता खाली वैधानिक सुचना देणे योग्य वाटते. तर स्वेच्छेने बुरखा घातला असता सुरक्षेच्या कारणास्तव पुरुष पोलिसांनी बुरखाधारी स्त्रीचा चेहरा बघणेही मला योग्यच वाटते. पण म्हणून बुरखाच घालू नये किंवा पगडीच घालू नये हे काही मला पटत नाही
==
बुरख्याचा विरोध हिरीरीने करणारे फ्रान्सच्या पगडी बंदीवर गप्प का बसतात हे ही मला न उलगडलेले कोडे आहे. पगडीने नक्की सुरक्षेला काय बाधा होते?
बुरख्याचा विरोध हिरीरीने
बुरख्याचा विरोध हिरीरीने करणारे फ्रान्सच्या पगडी बंदीवर गप्प का बसतात हे ही मला न उलगडलेले कोडे आहे. पगडीने नक्की सुरक्षेला काय बाधा होते?
पगडीमुळे चेहरा लपत नाही. त्यामुळे आयडेंटिफिकेशनला बाधा येत नाही. बुरख्यामुळे चेहरा लपतो, सबब तो मेन प्रॉब्लेम आहे. त्यामुळे पगडीबंदी चूक असून बुरखाबंदी तितकीशी चूक नाही. शिवाय पेट्रिआर्कीचा अँगल तर आहेच. त्या अँगलने पाहता बुरखाबंदीला जमेल तसे अन तितके हाड थू केलेच पाहिजे.
चेहरा दिसणारा बुरखा आणि फ्रान्स
>> अख्खा बुरखा जौद्या चेहरा दिसणार्या नुसत्या हेडस्कार्व्सवरही बंदी आहे.
तुम्ही दोन गोष्टींची गल्लत करताय. एक कायदा सार्वजनिक ठिकाणासाठीचा आहे (खाली पाहा). दुसरा (तुम्ही उल्लेख केलेला) सरकारी आस्थापनांमधला आहे. सरकारी आस्थापनांच्या निधर्मी स्वरूपामुळे तिथे कोणत्याही धर्माचं प्रतीक जाहीर बाळगायला बंदी आहे. त्यामुळे सरकारकडून अनुदान घेणाऱ्या शाळांमध्ये गळ्यात ख्रिस्ती क्रॉसचं लॉकेट किंवा डोक्यावर ज्यूधर्मीयांची स्कलकॅप (यारमुल्के) घालायलाही बंदी आहे. खिशात क्रूस ठेवलेला चालतो कारण तो जाहीर दिसत नाही. अर्थात, ज्यांना हे मान्य नाही असे नागरिक खाजगी शाळेत पाल्याला घालण्यासाठी स्वतंत्र आहेत.
इथून उद्धृत :
Veils such as the chador, scarves and other headwear that do not cover the face, are not affected by this law and can be worn.
उत्कृष्ट प्रतिसाद
सेक्युलर याचा अर्थ भारतात "सर्व धर्मीयांना सार्वजनिक जीवनाचा धार्मिक बट्ट्याबोळ करण्याची अनुमती" असा घेतात तसाच फ्रान्समध्येही घ्यावा हा आग्रह का?
हे आवडले. धर्म चार भिंतींच्या आत लपवून ठेवण्याची नितांत गरज असताना सार्वजनिक जीवनात अंडा क्याप, बुरखा, पगडी, कुंकू-टिकली-मंगळसूत्र वगैरेंचे स्तोम वाजवणे पटत नाही. फ्रान्सचा पगडीबाबतचा कायदा (माहिती नव्हता तो आता माहिती झाल्याने) आवडला! भारतातल्या सरकारी ऑफिसातल्या गुरुवारच्या आरत्या आणि सत्यनारायण पूजा बंद होतील तो सुदिन.
स्तोम कसले? कुंकू मंगळसूत्र
स्तोम कसले? कुंकू मंगळसूत्र वगैरे सक्तीचे नाही. ते सक्तीचे केले तरी किंवा उद्या कोणी त्यावर बंदी घातली तरी ते गैरच. ज्यांना स्वेच्छेने घालायचे त्यांना घालूदे की.
स्वेच्छेने स्वतःच्या खिशातून पैसे काढून कार्यालयीन वेळेनंतर डेसिबल पातळी पाळून सत्यनारायण घालण्यावरही बंदी असू नये. त्यावेळी सरकारी आस्थापनिय खर्चापोटी (वीज वगैरे) पैसे उत्सुक कर्मचाऱ्यांकडून घ्यावेत.
स्तोम, घाला वगैरे
>> कुंकू मंगळसूत्र वगैरे सक्तीचे नाही. ते सक्तीचे केले तरी किंवा उद्या कोणी त्यावर बंदी घातली तरी ते गैरच. ज्यांना स्वेच्छेने घालायचे त्यांना घालूदे की. स्वेच्छेने स्वतःच्या खिशातून पैसे काढून कार्यालयीन वेळेनंतर डेसिबल पातळी पाळून सत्यनारायण घालण्यावरही बंदी असू नये. त्यावेळी सरकारी आस्थापनिय खर्चापोटी (वीज वगैरे) पैसे उत्सुक कर्मचाऱ्यांकडून घ्यावेत.
ओक्के. आता धर्म थोडासा बाजूला ठेवू. कार्यालयात ड्रेस कोड असला तर तो तुमच्या मते व्यक्तिस्वातंत्र्यावर घाला असतो का?
ठीक
>> नफा हे सरकारी आस्थापनांचा मुख्य उद्देश असु नये तर नैतिकता व लोकहितवाद असावा.
ठीक. आणि धर्म ही लोकहिताची किंवा नैतिकतेची बाब नाही असं फ्रान्सचं अधिकृत धोरण आहे. १७८९पासून वेगवेगळ्या सरकारांनी ते घटनादत्त ठेवलेलं आहे; कमीअधिक प्रमाणात अंमलात आणलेलं आहे आणि (डाव्या-उजव्या विविध विचारांच्या) बहुसंख्य नागरिकांना ते मान्यही आहे. आपल्याला ते पटो न पटो, पण त्यांच्या लोकशाही प्रक्रियेतून ते तावूनसुलाखून निघालेलं आहे.
आपल्याला ते पटो न पटो, पण
आपल्याला ते पटो न पटो, पण त्यांच्या लोकशाही प्रक्रियेतून ते तावूनसुलाखून निघालेलं आहे.
बरोब्बर. फ्रेंचांच्या लेखी व्यक्तीस्वातंत्र्यापेक्षा - धर्माचे दमन करणे अधिक महत्त्वाचे लोकहिताचे व उच्च नैतिकतेचे आहे हेच यातून अधोरेखीत होते.
टिका त्यावरच करतोय! हे पटणे दूरच राहिले हे क्रूर आहे!
शेवटी प्रत्येकाची लोकशाही त्यांच्या लोकांच्या वकूबा प्रमाणे असते. फ्रेंचाचा वकुबच तसा असेल त्याला कोण काय करणार असे म्हणणे असेल तर ठिकच
त्यांच्याकडे जे काय लोकसंमत आहे ते व्यक्तीस्वातंत्र्यतावादी अजिबात नाही इतकेच अधोरेखीत करत होतो. लोकशाही जुनी आहे म्हणून ती शहाणी/योग्य आहे असे अजिबात नसते इतके यातून अधोरेखीत होते खरे!
===
मुळ बातमीत दिल्याप्रमाणे तिथे पोलिसही एका धर्माला/वंशाला टारगेट करू लागलेले दिसतात. मुळातच विविधता सामावण्यापेक्षा यावर बंदी - त्यावर बंदी असे सुरू केले की हे व्हायचेच म्हणा! अशी बंदी म्हणजे पोलिसांच्या हाती अधिकाधिक सत्ता जाणे व पर्यायाने पोलिस मुजोर होणे क्रमप्राप्त
घाला घालणारा धर्म
>> फ्रेंचांच्या लेखी व्यक्तीस्वातंत्र्यापेक्षा - धर्माचे दमन करणे अधिक महत्त्वाचे लोकहिताचे व उच्च नैतिकतेचे आहे हेच यातून अधोरेखीत होते.
नाही. उलट, धर्मानं व्यक्तीच्या आयुष्यात ढवळाढवळ करून व्यक्तिस्वातंत्र्यावर किती प्रमाणात घाला घातला होता ह्याचा इतिहास पाहूनच बहुसंख्य फ्रेंच नागरिकांना असं वाटतं की धर्माला केवळ घरगुती पाळीव प्राण्याचा दर्जा देण्यामुळे नागरिकांचं खरं व्यक्तिस्वातंत्र्य अबाधित राहायला मदत होते. हे तुम्हाला योग्य वाटावं असा आग्रह नाही; डाव्या-उजव्या-मध्यममार्गी अशा बहुविध विचारांच्या फ्रेंच नागरिकांच्या लेखी असे कायदे हा व्यक्तिस्वातंत्र्यावर घाला का नाही एवढंच सांगतोय. इतकंच नव्हे, तर युरोपच्या मानवी हक्क न्यायालयानंदेखील सार्वजनिक ठिकाणची बुरखाबंदी मान्य केली आहे.
फ्रेंचाना काय वाटलं ते कळलं
फ्रेंचाना काय वाटलं ते कळलं हो. त्यांना काय वाटतं ते त्यांच्या देशात ते करतातच आहे. मात्र ते करताहेत म्हणून ते योग्य होत नाही ना! फ्रेंचाचे बहुमत अत्यंत गैर वागण्याला समर्थन देते आहे. शिवाय हे व्यक्तीस्वातंत्र्याची बुज न राखणारं व एका अर्धाने धर्माचं महत्त्व बंदीशिवाय कमी करता येणार नाही अशी कबुली देणारं (म्हणून मागास!) आहे इतकंच माझं म्हणणं आहे!
संस्कृतिसापेक्षता
>> ते गैर की व्यक्तीस्वातंत्र्याची बुज न राखणारं व एका अर्धाने धर्माचं महत्त्व बंदीशिवाय अकमी करता येणार नाही अशी कबुली देणारं (म्हणून मागास!) आहे इतकंच माझं म्हणणं आहे!
ठीक. मात्र, फ्रेंचांना त्यांचं भारताबद्दलचं मत विचारलंत तर ते तुमचे वाराणसीचे घाट आणि कुंभमेळे आणि शुक्रवारचं ट्रॅफिक तुंबवत रस्त्यावर नमाज पढणं आणि मुहर्रमदरम्यान रस्त्यात चाबूक हाणत रक्तबंबाळ मिरवणुका काढणं वगैरे पाहून असं म्हणतील की पाहा धर्माला कह्यात ठेवलं नाही की सार्वजनिक आयुष्य कसं गलिच्छ होतं ते. :-)
आता फ्रेंचाचं म्हणं का लाऊन
आता फ्रेंचासारख्या व्यक्तीस्वातंत्र्याच्या मारेकर्यांचं म्हणणं का लाऊन घ्यायचं! निधर्मांध म्हणून सोडून द्यायचं
भारताने 'नास्तिक' हा अधिकृत पंथ म्हणून पचवलाय. फ्रेंचांची मते भारताला काही टोकाची नाहीत! कसेही का असेनात उद्या ते असे म्हणाले तरी त्यांनाही आम्ही आपले म्हणू!
लोल. इतके निर्बंध घालून
लोल. इतके निर्बंध घालून फ्रेंचांनी तरी काय दिवे लावलेत? मुस्लिम घेट्टो फॉर्मेशन थोपवण्यात हे स्वच्छ लोक अपयशी ठरले. नुसतेच घेट्टो नाही तर तिथे शस्त्रास्त्रे चोरीछुपे साठवली जातात हे त्यांना आत्ताआत्ता कळालं. तेव्हा हे असे निर्बंध घालून त्यांनी तरी काय साधलं, इतकाच प्रश्न आहे. :)
एका अर्धाने धर्माचं महत्त्व
एका अर्धाने धर्माचं महत्त्व बंदीशिवाय कमी करता येणार नाही अशी कबुली देणारं (म्हणून मागास!) आहे
मला वाटतं इथे कार्यकारणभावाची गल्लत होते आहे. धर्माचं महत्त्व पूर्वीपासूनच कमी आहे.
Irreligion and atheism have a long history and a large demographic constitution in France, with the advancement of atheism and the deprecation of theistic religion dating back as far as the French Revolution. In 2001, according to estimates, at least 22% of the country's population identifies as atheists.[1] Only 25% of French citizens consider religion an important part of their daily life[2] and 85% consider that it is not necessary to believe in God to be moral, the highest rate in the world.[3]
तुमच्या दोघांच्या मधे बोलतो
तुमच्या दोघांच्या मधे बोलतो आहे.
कार्यालयात ड्रेस कोड असला तर तो माझ्या मते व्यक्तिस्वातंत्र्यावर घाला नसतो. कारण ते स्पेसिफिक काँट्रॅक्ट असते. It is an implicit or explicit clause in the employment contract. By signing on this clause the employee trades away his/her right to choose his/her attire. मग ते कार्यालय असो वा थलसेना, तटरक्षक, आयटीबीपी, बीएसेफ, नौदल, पोलिस वगैरे.
आरेसेस मधे गणवेश असतो तो सुद्धा - आरेसेस च्या सभासदांनी सभासदत्व अबाधित ठेवण्यासाठी आपल्या स्वतःच्या वेशभूषा निवडण्याच्या अधिकाराचा त्याग केलेला असतो. व आरेसेस च्या गणवेशाचा अंगिकार केलेला असतो.
स्वेच्छेने स्वतःच्या खिशातून
स्वेच्छेने स्वतःच्या खिशातून पैसे काढून कार्यालयीन वेळेनंतर डेसिबल पातळी पाळून सत्यनारायण घालण्यावरही बंदी असू नये. त्यावेळी सरकारी आस्थापनिय खर्चापोटी (वीज वगैरे) पैसे उत्सुक कर्मचाऱ्यांकडून घ्यावेत
हा ही अतिरेकच.
कारण
कार्यालयीन वेळेनंतर
डेसिबल पातळी पाळून
खर्चापोटी (वीज वगैरे) पैसे
उत्सुक कर्मचाऱ्यांकडून
या गोष्टींकडे सोयीस्कररीत्या दुर्लक्ष केले जाते. उत्सुक नसणार्यांकडून सांभाळून घेण्याची अपेक्षा असते. वरील गोष्टींकडे लक्ष वेधल्यास वाईटपणा घ्यावा लागतो. एखाददुसरा झुंडीविरुद्ध उभा राहू शकत नाही. अशा सोहळ्यांच्या काही काळातच प्रथा/ परंपरा होउ लागतात. मग तर वरील गोष्टी खिचगणतीतही धरल्या जात नाहीत.
त्यात एखादा दुसर्या धर्माची व्यक्ती असेल तर नसत्या वादाला कारणच.
म्हणून स्टेट आणी रिलिजन एकमेकांच्यापासून अंतर ठेवूनच हवेत. अतिसमावेशक असूच नये धर्माच्याबाबतीत.
सरकारी हापिसात पूजा करु नका.
सरकारी हापिसात पूजा करु नका. इतरत्र करा असे सांगणे यात बंदी कुठेय..
तुम्ही धर्माचे दमन मानता. मी म्हण्तो धर्म हा राज्यापासून दूर ठेवला.
तुम्ही निष्क्रीय व्यवस्थेची पळवाट मानता. मी प्रोअॅक्टिव्ह मेजर्स म्हणतो..
हा पळपुटेपणा नाही तर दूरदर्शीपणा म्हणेन..
हुंडा आणि सती यात
हुंडा आणि सती यात व्यक्तीस्वातंत्र्याचा संकोच होत असेल/नसेल हे गौण आहे. यात सरळसरळ शोषण आहे. दुसर्यांचे शोषण करणार्या - मग ते स्वेच्छेने का असेना - स्वातंत्र्याचा संकोच करणे याच का अनेक बाबतीत घडते आणि ते मला योग्य वाटते. आपल्याला हवे ते कपडे (बुरखा/पगडी किंवा इतर प्रतीके) स्वेच्छेने व आपखुशीने घालत्याने नक्की कोणाचे शोषण होते?
गर्भलिंगपरिक्षेवर बंदी नसावी असे माझे मत आहे व होय ती बंदी ही निष्क्रीय व्यवस्थेची पळवाट आहे.
स्तोम कसले? कुंकू मंगळसूत्र
स्तोम कसले? कुंकू मंगळसूत्र वगैरे सक्तीचे नाही. ते सक्तीचे केले तरी किंवा उद्या कोणी त्यावर बंदी घातली तरी ते गैरच. ज्यांना स्वेच्छेने घालायचे त्यांना घालूदे की.
जगभरची सरकारं कपडे घालण्याची सक्ती करतात. नागडेपणा करण्याची परवानगी आहे, पण ती घरात, किंवा खाजगी जागेत.
भारतात तिरंग्याचे कपडे करायला तत्त्वतः बंदी आहे. याचं कारण झेंड्याचा अपमान होतो. जसा अपमान टाळणं योग्य, तसाच धर्माचा सन्मान टाळणं योग्य का नाही?
जर्मनीत नाझी स्वस्तिक चिन्ह प्रदर्शित करण्यावर बंदी आहे. ही बंदी योग्य आहे का?
जगभरची सरकारं कपडे घालण्याची
जगभरची सरकारं कपडे घालण्याची सक्ती करतात. नागडेपणा करण्याची परवानगी आहे, पण ती घरात, किंवा खाजगी जागेत.
भारतात अशी सक्ती नाही. कित्येक दिगंबर साधु सर्वत्र तसा संचार करतात. आणि त्यांच्यावर कोणतीही कारवाई होत नाही!
भारतात तिरंग्याचे कपडे करायला तत्त्वतः बंदी आहे. याचं कारण झेंड्याचा अपमान होतो. जसा अपमान टाळणं योग्य, तसाच धर्माचा सन्मान टाळणं योग्य का नाही?
माझा अश्या कपडे करण्यावर बंदीलाही विरोध आहे! दुसरं धर्माचा सन्मान वगैरे कोणी करत नाहीये. पण ज्यांना तो करायचाय त्यांनी इतरांना त्रास होणार अश्या प्रकारे तो सन्मान केला तर तसे करण्यावर बंदी घालत नाहीये!
जर्मनीत नाझी स्वस्तिक चिन्ह प्रदर्शित करण्यावर बंदी आहे. ही बंदी योग्य आहे का?
नाही! अजिबात योग्य नाही!
हाच तो व्यक्तीस्वातंत्र्यावर
हाच तो व्यक्तीस्वातंत्र्यावर निधर्मांध घाला!
यात पगडी, बुरखा, मंगळसूत्र वगैरे गोष्टी मी व्यक्तिस्वातंत्राऐवजी धर्मस्वातंत्र्याचाच भाग समजेन.
जेवढी एखादी व्यक्ती आपल्या appearance मध्ये धर्माची प्रतीकं जास्त वापरते त्यावरून इतर लोकं पटकन त्या व्यक्तीविषयी मत बनवतात.. जरी ते सर्वथा अयोग्य असलं तरी ते घडतं.. एखाद्या व्यक्तीविषयी काहीही माहिती नसताना ट्रेनमधे/बसमधे लांब दाढी, जाळीची टोपी पाहून डोक्याला आठ्या पडलेल्या पाहील्यात मी..
त्यामुळे धर्माची प्रतीके जाहीर बाळगण्यावरील बंदीमागे हे एक कारण असू शकते.. जेवढा धर्म वैयक्तिक कक्षेत राहील आणि सार्वजनिक प्रदर्शन कमी होइल तेवढा उपद्रव कमी होइल ..
तोकडे कपडे पाहून मत बनवणे आणि
तोकडे कपडे पाहून मत बनवणे आणि पगडी, बुरखा वगैरे पाहून मत बनवणे यात फरक काहीच नाही. त्यामुळे "वाईट नजरांपासून जपण्यासाठी अंगभर कपडे घाल" आणि "लोकांच्या कपाळावर आठ्या पडू नयेत म्हणून धार्मिक प्रतीके वापरू नका" ही दोन्हीही सारखीच वाक्ये आहेत. इथे दोष ती मते बनवणार्यांचा आहे, धार्मिक प्रतीके बाळगणार्यांचा नव्हे. पण हे लक्षात कोण घेतो? उगा वडाची साल पिंपळाला लावली की झाले लिबरल.
खाजगीत श्रद्धा
>> धर्मस्वातंत्र्य हा फ्रान्सच्या घटनेचा भाग नसेल तर त्या देशात तो व्यक्तीस्वातंत्र्याचा भाग नसू शकतो.
किंचित दुरुस्ती : घटनेत श्रद्धास्वातंत्र्य आहे, पण ते व्यक्तिगत आयुष्यात व्यक्तिगत श्रद्धेचा भाग एवढ्यापुरतंच. घटनेचं पहिलं कलम -
La France est une République indivisible, laïque, démocratique et sociale. Elle assure l’égalité devant la loi de tous les citoyens sans distinction d’origine, de race ou de religion. Elle respecte toutes les croyances.
laïque - सेक्युलर
croyances - श्रद्धा
राष्ट्र सेक्युलर असणं, सर्व नागरिक समान असणं आणि सर्व श्रद्धांचा आदर ठेवणं ह्याचं फ्रेंचांनी केलेलं अर्थनिर्णयन म्हणजे धर्म निव्वळ खाजगी ठिकाणी ठेवायची बाब आहे.
बायकांनीघराबाहेरच पडू नये अशा
बायकांनीघराबाहेरच पडू नये अशा प्रथात देखिल बाकीच्यांना काही उपद्रव नाही..
जर कोणी बायकांना घराबाहेर पडायला मज्जाव करत असेल तर त्यात तिला उपद्रव आहे व ते गैर आहेच. मात्र तिलाच बाहेर पडायचे नसेल तरी रोज जबरदस्ती तिने घराबाहेर पडलेच पाहिजे असा सक्तीचा कायदा केल्याने नक्की काय होईल?
तद्वत जबरदस्ती बुरखा घालायला लावणे गैर आहेच व त्याविरुद्ध लढलेही पाहिजे पण म्हणून बुरखा ज्यांना आवडीने/स्वेच्छेने घालायचाय त्यांच्यावर बंदी नको.
मुद्द्यांची गल्लत आहे
प्रत्येक देशाचा किंवा समूहाचा इतिहास वेगवेगळा असतो. त्या देशाला किंवा समूहाला भूतकाळात प्रचंड त्रासदायक किंवा लज्जास्पद वाटलेल्या गोष्टी टाळण्याची पराकाष्ठा करावीशी वाटते. अमेरिकेत गुलामगिरी किंवा पैसे न देता राबवून घेणे हा जितका मोठा टॅबू आहे तितका तो भारतात नसणार. मग भारतात खाडे केले असा आरोप करुन मोलकरणीला पैसे न देणे जितके सौम्य समजले जाईल तितके अमेरिकेत समजले जाणार नाही. मात्र याचा अर्थ भारतात हायर अँड फायरचे स्वातंत्र्य आहे असा घेणे चुकीचे होईल. बहुदा फ्रान्सचा इतिहास - युरोपातील राजेशाही आणि धर्मसत्ता यांच्यातली भांडणं ही पाहता कुठल्याही धार्मिक प्रतीकाचा बडेजाव अमान्य करण्याचे त्या देशाच्या घटनेतील कलम किंवा सद्यकालीन कायदे यांची भारतातल्या कायद्यांशी तुलना करुन कमीजास्त दाखवणे योग्य होणार नाही. अाता स्वातंत्र्य मिळून ६० वर्षं झाली तरी ३७७व्या कलमाबाबत ठोस निर्णय घेणे भारताला शक्य झालेले नाही. मग वस्त्रांबाबतच्या बंधनांपेक्षा लैंगिक बाबतीतल्या बंधनांमुळे भारत किती मागास मानायला हवा!
बुरख्याचा विरोध हिरीरीने
बुरख्याचा विरोध हिरीरीने करणारे फ्रान्सच्या पगडी बंदीवर गप्प का बसतात हे ही मला न उलगडलेले कोडे आहे. पगडीने नक्की सुरक्षेला काय बाधा होते?
कारण पगडी वाल्यांबद्दल आत्ता फ्रेंच लोकांना काही इश्यु नाहीये ( त्यांनी पण वाळवंटी संतांसारखे रंग दाखवले तर पुढे मागे होऊ शकतो ). त्यामुळे ते पगडी बद्दल गप्प आहेत.
खरे तर ही खोटी सुरक्षीततेची कारणे देणेच बंद केले पाहिजे, म्हणजे सरळ सोप्पे होइल. इथे अश्या चर्चा पण होणार नाहीत आणि फाटे पण फुटणार नाहीत.
ही काही व्यक्तीस्वातंत्यावर
ही काही व्यक्तीस्वातंत्यावर घाला वगैरे नाहीये. त्या साठी जस्टीफीकेशन कशाला द्यायची.
व्यक्तीस्वातंत्र्यावर घाला कधी म्हणता येइल की त्यांना जबरदस्तीने फ्रांस मधे डांबुन ठेवले आहे आणि बुरखा घालुन देत नाहीयेत.
नसेल पटत फ्रांस चे कायदे तर जिथे बुरखा घालायला परवानगी आहे अश्या देशात जावे ना. कोणी डांबुन नाही ठेवलय.
एखाद्या देशातील नागरीकाला
एखाद्या देशातील नागरीकाला कोणी डांबुन ठेवलेले नसते? मला अधिक अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य असलेल्या देशात जायचेय समजा (भारताहून अधिक व्यक्तीस्वातंत्र्य असलेले देश (नोट अभिव्यक्ती म्हटलेले नाही) अगदीच कमी निघतील पण ते असो) त्या देशाने मला व्हिजा किंवा नागरीकत्त्व देईपर्यंत मला माझ्या जन्मदेशात रहाण्याची सक्ती आहे.
देशाने मला व्हिजा किंवा
देशाने मला व्हिजा किंवा नागरीकत्त्व देईपर्यंत मला माझ्या जन्मदेशात रहाण्याची सक्ती आहे.
जर आपली लिमीटेशन ( व्हीसा वगैरे )आपल्याला माहीती असतील तर आहे त्या परीस्थितीचा स्वीकार करावा. बेगर्स कांट बी डीक्टेटींग द टर्म्स.
जो पर्यंत दुसर्या देशात जाणे शक्य होत नाही तो पर्यंत रहावे आहे तसे गुपचुप आणि प्रयत्न करत रहावे दुसर्या लाडक्या देशात जाण्याचा.
आणि तरीही व्यक्ती स्वातंत्र्याचा संकोच वगैरे वाटत असेल तर स्वर्गाचे दार तर उघडे असतेच ना कायम.
----------
व्हीसा वगैरे ची काळजी ही लोक कधी पासुन करायला लागली? युरोपात जे लाखो/करोडो लोक घुसतायत ते काय व्हीसा घेऊन की काय?
तसेही व्यक्ती स्वातंत्र्याचा फार संकोच वगैरे नक्कीच होत नसणार फ्रांस मधे. सीरीयात झाला म्हणुन पळुन आले युरोपात. फ्रांस मधे पण तितक्या सिव्हीरीटीचा व्यक्तीस्वातंत्र्य संकोच झाला पाहीजे म्हणजे व्हीसा वगैरे ची पर्वा न करता दुसरा देश शोधतील.
खरंच?
>> पुरुषांना भारतात अधिक स्वातंत्र्य आहे. स्त्रियांना अमेरिकेत जास्त असावे. एकुणात समसमानच आहे.
फक्त भारतातीयांनी इथल्या आदीवासींना ठार/नष्ट केलेले नाही हा एक फरक आहे.
खरंच? दलित पुरुषांनासुद्धा? आणि LGBT? आणि भटके, आदिवासी वगैरे? की फक्त उच्चवर्णीयांना?
दलित व अल्पसंख्य पुरुषांना
दलित व अल्पसंख्य पुरुषांना आता तितकेच व्यक्तीस्वातंत्र्य आहे. (साधारणतः अमेरिकेत आफ्रिकन अमेरिकनांना आहे तितकेच)
एल्जीबीटी पुरुषांवर अन्याय होतो हे मान्य. (पण इथे त्यांना कोणी गोळ्यांनी अधाधुंद उडवत तरी नाही) मात्र आदिवासी वगैरेंना व्यक्तीस्वातंत्र्य आहे नाही हे या तुलनेत फार लागू नाही- अमेरिकेत आदीवासी हा घटक त्यांनी फारसा टिकूच दिला नाही. नजिकच्या इतिहासात इथे त्यांना कोणी उगाच मारून संपव्ले नाही - अमेरिकेने ते केले. तेव्हा गोळाबेरिज अमेरिकेइतके स्वातंत्र्य पुरुषांना इथे आहे. कुठे कमी कुठे अधिक!
भारतात आदर्श व्यक्तीस्वातंत्र्य आहे का? तर नाही पण तुलना करायला जरा बरा देश तरी निवडायचा!
कंटाळा आला
>> दलित व अल्पसंख्य पुरुषांना आता तितकेच व्यक्तीस्वातंत्र्य आहे. (साधारणतः अमेरिकेत आफ्रिकन अमेरिकनांना आहे तितकेच)
एल्जीबीटी पुरुषांवर अन्याय होतो हे मान्य. (पण इथे त्यांना कोणी गोळ्यांनी अधाधुंद उडवत तरी नाही) मात्र आदिवासी वगैरेंना व्यक्तीस्वातंत्र्य आहे नाही हे या तुलनेत फार लागू नाही- अमेरिकेत आदीवासी हा घटक त्यांनी फारसा टिकूच दिला नाही. नजिकच्या इतिहासात इथे त्यांना कोणी उगाच मारून संपव्ले नाही - अमेरिकेने ते केले.
आता मात्र माझी लेखनसीमा. Why atrocities against dalits and adivasis continue हे वाचून घ्या कधी तरी सवडीनं.
असं काय मी अमेरिकेतील
असं काय मी अमेरिकेतील कृष्णवर्णीयांवरील अत्याचारावरील लिंक डकवेन.
भारतात व्यक्तिस्वातंत्र्य अमेरिकेइतके आहे म्हणजे सगळे मोकळे आहेत असा अर्थ होत नाही. माझे विधान तुलनात्मक आहे. असल्या दुव्यांनी नक्की काय सिद्ध होते? बहुधा इतकेच कि तुम्ही अधिक जलद गुगल करता आहात. भारतात सर्वत्र आलबेल आहे असे मी म्हटले असते तर अशा लिंकाचा उपयोग होता. इथे त्या सर्वथा निरर्थक आहेत (मला श्रेणी देता येत नाही अन्यथा इतकं लिहिन्यापक्षा अवांतर दिली असती)
भारतीय पुरुषांपेक्षा एकंदरीत अमेरिकेपेक्षा किंचित अधिकच व्यक्तिस्वातंत्र्य भारतात आहे. काही बाबतीत कमी तर बऱ्याच बाबतीत अधिक. याचा विपर्यास करून खवचट बोलून मुद्दा खोडला जात नाही.
बाकी तुम्ही कंटाळता लवकर!
Precisely
>> असं काय मी अमेरिकेतील कृष्णवर्णीयांवरील अत्याचारावरील लिंक डकवेन.
भारतात व्यक्तिस्वातंत्र्य अमेरिकेइतके आहे म्हणजे सगळे मोकळे आहेत असा अर्थ होत नाही. माझे विधान तुलनात्मक आहे. असल्या दुव्यांनी नक्की काय सिद्ध होते?
Precisely. 'भारतात व्यक्तिस्वातंत्र्य अमेरिकेइतके आहे', 'पुरुषांना भारतात अधिक स्वातंत्र्य आहे. स्त्रियांना अमेरिकेत जास्त असावे. एकुणात समसमानच आहे.' अशा सरसकट विधानांसाठी काही तरी पुरावा दिलात तर त्याकडे गांभीर्यानं पाहता तरी येईल. अन्यथा विषयात तज्ज्ञ नसलेल्या एका माणसाचं ते निव्वळ व्यक्तिगत मत राहतं. ते मांडण्याचा हक्क तुम्हाला आहे, पण ते गांभीर्यानं घेण्याची जबाबदारी माझी नाही.
"वेगवेगळ्या देशातले तुलनात्मक
"वेगवेगळ्या देशातले तुलनात्मक व्यक्तीस्वातंत्र्य" ह्या विषयात कोणी तज्ञ असतो का? किंवा असु शकतो का? म्हणजे वेगवेगळे विदा दिले म्हणजे व्यक्तीस्वातंत्र्याचा दर्जा प्रुव्ह करता येते का? व्यक्तीस्वातंत्र्य हेच मुळात प्रचंड रीलेटीव्ह नाही का वेगवेगळ्या पॅरॅमिटरवर? तुम्ही कोणाला ह्या विषयातले तज्ञ समजता?
तज्ज्ञ तज्ज्ञ जपून फेक
>> तुम्ही कोणाला ह्या विषयातले तज्ञ समजता?
अमर्त्य सेन यांनी अनेक ठिकाणी विदा देऊन ह्याविषयी काही म्हटलेलं आहे. त्यांची सगळी मतं मला पटत नाहीत, पण त्यांच्या मतांना निव्वळ एका व्यक्तीची हौशी मतं म्हणून मी फेकून दिली तर मूर्ख मी ठरेन, ते नाहीत, एवढं मला कळतं.
अमर्त्य सेन नाव नक्कीच मोठे
अमर्त्य सेन नाव नक्कीच मोठे आहे पण त्यांची सुद्धा काही मते तुम्हाला पटत नाहीत पण काही पटतात. म्हणजे कोणाचीका असेना तुम्हाला जी सोयीस्कर आहेत कींवा अलरेडी पटली आहेत तीच मते पटतात. म्हणजे तुम्हाला कुठली मते पटणार हे आधीच ठरलेले असते.
पुन्हा व्यक्ती स्वातंत्र्य हा विषयच इतका रीलेटीव्ह आहे की ऋ सारख्या सवर्ण हिंदुला वेगळे वाटेल, दलिताला वेगळे आणि मुसलमानाला वेगळे.
त्यात सुद्धा दुसरी बाजु अनुभवल्या शिवाय पहिल्या बाजुची किम्मत कळणार नाही. म्हणजे हाम्रीकेतल्या व्यक्तीस्वातंत्र्याला नावे ठेवणार्यांना सौदीत २-३ वर्ष काढल्या शिवाय ते आधी कीती स्वतंत्र होते ते कळणार नाही. अमर्त्य सेन हे तर कायमच हुच्चभुभु असल्यामुळे माझ्यासारख्या भाभड्या माऊ ला कीती व्य्कती स्वातंत्र्य संकोचाला सामोरे जावे लागते इथे ते कसे समजणार.
बरोबर
चर्चेचा सारांश पटतोय. भारतात अंडा क्याप घालून फिरल्यामुळे पुण्यासारख्या 'सुसंस्कृत' शहरात खून करण्याचे स्वातंत्र्य आहे, दुसऱ्या जातीतील मुलीशी प्रेमविवाह केल्यामुळे ऑनर किलिंग करण्याचे स्वातंत्र्य आहे, रस्त्यावर कुठेही थुंकण्याचे व कुठल्याही बाजूने गाडी चालवण्याचे स्वातंत्र्य आहे, बीफ खाल्याच्या संशयावरुन एखाद्याला मारुन टाकण्याचे स्वातंत्र्य आहे, गणेशोत्सव-नवरात्रोत्सवात दुसऱ्याला कितीही त्रास झाला तरी ठणाठणा स्पीकर लावण्याचे स्वातंत्र्य आहे. (ही यादी कितीही वाढवता येईल) एकंदरीत अच्छे दिन म्हणतात ते हेच!
एक, दो, तीन ... तेरा करूं गिन गिन गिन के
१. ऐसीवर अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य आहे; पलिकडच्या संस्थळावर तेवढं अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य नाही.
२. मी मराठी संस्थळांवर लिहिते; मी अमर्त्य सेनांच्या जवळपास जाईन इतपत अभ्यासू अजिबातच नाही; मी हौशी-नवशी-गवशी आहे.
३. माझी विधानं स्वयंसिद्ध आहेत.
.
.
.
१३. किमान एका श्रेणीदात्या सदस्यांना प्रतिसादातला विनोद समजला आहे. आमच्या तारा जुळण्याबद्दल आमचे अभिनंदन.
थोडक्यात, चिलॅक्स. Let us not take ourselves too seriously.
धार्मिक नावाचा बुरखा.
:ड
व्यावहारिकदृष्ट्या, अदितीचं कागदोपत्री नाव निराळंच असल्यामुळे अदिती हाच एक बुरखा आहे. जालावर येताना तो बुरखा अदितीने आपण होऊन चढवला आहे; पण तो बुरखा धार्मिक असल्याचं* फ्रेंच सरकारला माहीत नसल्यामुळे ते त्यावर बंदी घालणार नाहीत.
*(अदिती हे नाव धार्मिक आहे; अदिती म्हणजे देवांची आई असं मला लहानपणापासून सांगण्यात आलं आहे. पण माझं कागदोपत्री नाव सांस्कृतिक आहे.)
काही शंका
ह्या चर्चेतून कळलेली एक गोष्ट ही, की पगडी घालण्यावर सरसकट बंदी नाही, तर केवळ सरकारी कार्यालयांत आहे. ह्याचा अर्थ मी सरकारी नोकर नसेन तर मी सगळीकडे पगडी घालून फिरलो तर चालते का? की रस्त्यावर फिरताना पगडी चालते, पण काही कामासाठी उदा. पोलीस स्टेशनात गेलो की पगडी काढून ठेवावी लागते, असे काही?
दुसरे म्हणजे धार्मिक चिन्हे आणि सांस्कृतिक चिन्हांत फरक कसा केला जातो? केला जातो का? की किंचित धार्मिक संदर्भ असणाऱ्या सांस्कृतिक चिन्हांवरही बंदी?
ट्रंपचाट -- ट्रंप ची
ट्रंपचाट -- ट्रंप ची चाटणारे
वरील प्रतिसादास भडकाऊ श्रेणी देण्यास काय हरकत आहे.
बाकि माझ्या प्रतिसादात काहीही निरर्थक नसताना "निरर्थक" अशा श्रेण्या मिळतात.
चांगलं अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य असणारं संस्थळ म्हणत होतो पण इथे मात्र पदरी निराशाच पडत आहे.
[ट्रंप निवडून येवो आणि अमेरिकेतल्या तमाम भारतीयांना गांडीवर लाथ मारून हाकलून देवो,विशेषतः ऐसीवरचे सदस्य जे अमेरिकेत राहतात त्यांना पहिला हाकलावे, ट्रंप आपल्याला बाहेर काढेल याची भिती जाणवणार्यांची भिती आणखीणच वाढो हीच नसलेल्या ईश्वरचरणी प्रार्थना!!
समझदारोंको इशाराही काफी है]
श्रेणीदात्यांची विचारसरणी
श्रेणीदात्यांची विचारसरणी एकांगी आहे,त्यांना निरर्थक वाटणारा प्रतिसाद दुसर्या एखाद्याला खोचक किंवा मार्मिक वाटू शकतो,त्यामुळे श्रेणी देण्याचा अधिकार सर्वांना हवा.
बाकि,मी तसा डाव्या विचारसरणीचा नास्तिक माणूस आहे,पण इथल्या ढोंगी फुरोगाम्यांच्या नाकावर टिच्चून इथे उजव्या विचारसरणीच्या आयडींचा भरणा करण्याचे कंत्राटच आता हाती घेणार आहे.
डाव्या विचारसरणीचा नास्तिक
डाव्या विचारसरणीचा नास्तिक माणूस आहे,पण इथल्या ढोंगी फुरोगाम्यांच्या नाकावर टिच्चून इथे उजव्या विचारसरणीच्या आयडींचा भरणा करण्याचे कंत्राटच आता हाती घेणार आहे
डावा पक्ष पुन्हा फुटला म्हणायचा. ही कीतवी फुट म्हणायची.
ब्रह्मास्त्र साहेब, उजवे विचारसरणीचे आयडी एकदा तपासुन घ्या १९९९ पासुन वाघाचे कातडे पांघरुन बरेच लांडगे उजव्या विचारसरणीत घुसतायत.
सत्तेचा लंबक उजवीकडे
सत्तेचा लंबक उजवीकडे आल्यापासुन, सत्तापिपासु डावे लांडगे उजव्या विचारसरणीचे वाघाचे कातडे पांघरुन उजव्या मेढरांच्यात घुसतायत.
म्हंजे एम्जे अकबर वगैरे का ?
( एम्जे हे पूर्ण डावे आहेत/होते असं नाही पण ... बर्यापैकी डावे होते. भाजपामधे पण डावे खूप आहेत. )
श्रेणीदात्यांची विचारसरणी
श्रेणीदात्यांची विचारसरणी एकांगी आहे,त्यांना निरर्थक वाटणारा प्रतिसाद दुसर्या एखाद्याला खोचक किंवा मार्मिक वाटू शकतो,
सहमत आहे.
इथे उजव्या विचारसरणीच्या आयडींचा भरणा करण्याचे कंत्राटच आता हाती घेणार आहे.
उत्तम कन्स्ट्रक्टिव्ह विचार!
आहे त्यांच्यावर आगपाखड करण्यापेक्षा नवनवीन विचारांचे लोक इथे आले तर बहुआयामी चर्चा झाल्याने इथल्या येथील वाचकांचा फायदाच आहे.
ऐसीवर अशी माकडे-माकडीणी आहेत.
काही दिवसांपूर्वी एका सदस्याने ऐसीवर व फेसबुकवर देखिल ऐसीविरुद्ध तळतळाट केला होता.. त्यांचाच अवतार असावा काय हा??
ऐसीवर अशी माकडे-माकडीणी आहेत. पण त्यांच्या षंढ इच्छांतून काहीही होणार नाहीये. फक्त मनोवृत्ती दिसून येऊन त्यांची दया येते. की किती तो त्रास करुन घ्यायचा =))

हे कैच्या कै वाटले :)
हे कैच्या कै वाटले :). वैेयक्तिक बाबतीत ढवळाढवळ करणारे कायदे करायचे नसतील तर सतीप्रथाविरोध, बालविवाहविरोध असे कुठलेच कायदे करता येणार नाहीत.