फ्रान्स आणि बुरखा बॅन, निधर्मीपणा, व्यक्तिस्वातंत्र्य वगैरे

पण मी "सार्वजनिक"
ठिकाणी म्हणजे पब्लिक प्लेस असा माझ्या म्हणण्याचा रोख आहे.

बोले तो, उदाहरणार्थ, ताजमहालात वगैरे?

("तायोमाअ, तायोमाअ,बूऽफू.")

आता मला सांगा लोकांनी काय कपडे घालावेत हे सरकारने ठरवू नये असे तुम्ही म्हणता,

अर्थात. सरकारने ठरवू नयेच.

मग माझा प्रश्न असा आहे,कि काळा ड्रेस आणि बुरखा या पेहरावामध्ये कुंचबना सहन करणार-या स्त्रियांची तुम्ही बाजू का मांडत नाही?

मुळात त्यांची कुचंबणा होते आहे, हे त्यांच्या वतीने कोणा तिऱ्हाइताने परस्पर का ठरवावे?

त्यांची त्यात कुचंबणा जर खरोखरच होत असेल, तर त्यांना गेला बाजार प्रथम तक्रारीचा आवाज^१ तर उठवू द्या की! उगाच तिऱ्हाइताने परस्पर रतिमग्नगर्दभधारणाचा नसता आगाऊपणा काय म्हणून करायचा?

चारचौघात बुरखा घातलेली स्त्री आली कि किती वेगळं अन् विचित्र दिसतं ते.

पाहाणाऱ्याच्या नजरेवर (नि सवयीवर) आहे. उद्या समजा जर मी डोक्याचा गरगरीत गोटा करून नि त्याच्या मध्यभागी शेंडी ठेवून खाली धोतर नि उपरणे अशा पेहरावात तुमच्या पुण्यातल्याच उच्चभ्रू मॉलांत^२ हिंडू लागलो, तर तेही वेगळे अन् विचित्र दिसेल. पण म्हणून काय (१) गरगरीत गोटा, (२) शेंडी, (३) धोतर आणि (४) उपरणे यांवर बंदी आणावी काय?^३

ते एक असो. फारा वर्षांपूर्वी, वसतिगृहातून कधी पुण्यास सुट्टीचा घरी आलो, नि नारायणपेठेत (वसतिगृहाच्या सवयीने) शॉर्टसमध्ये हिंडू लागलो, तर माझ्या आईस ते वेगळे नि विचित्र वाटत असे, नि ती त्यास मनाई करू पाहत असे. ("तुमच्या तिथे काय वाट्टेल ते घालून हिंडा, तिथे काही तुम्हाला मी अडवायला येऊ शकत नाही. इथे नारायणपेठेत असले अर्ध्या चड्डया घालून हिंडलेले लोकांमध्ये विचित्र दिसते^४, सबब चालणार नाही!") पण म्हणून नारायणपेठेत शॉर्टस घालून हिंडण्यावर सरकारने बंदी घालायला हवी होती काय?

तेही सोडा. आजमितीससुद्धा कधी पुण्यास आलो, नि माझी बायको जर कधी शॉर्टस घालून कोथरुडात किंवा अगदी डेक्कन जिमखान्यावर जरी जायला निघाली, तरी सर्वप्रथम त्यावर आक्षेप घेतात ते तिचे स्वत:चे वडील. (आमचे येथे ती हे बिनदिक्कतपणे करू शकते.) आता, माझी बायको हिंदूच आहे, मुसलमान नव्हे. तर मुसलमान बायकांच्या कुचंबणेची चिंता करण्यापूर्वी, माझ्या बायकोसारख्या हिंदू बायकांची ही जी कुचंबणा होते, तिची चिंता कधी केली आहेत काय?

माझ्या बायकोचेही सोडा. She is perfectly capable of dealing with her father without any assistance from the likes of you, so your interference is neither needed nor appreciated, thank you very much. पण मुळात तिच्या वडिलांना आक्षेप घ्यावासा का वाटतो, याचा कधी विचार केला आहेत काय? यात त्यांच्या 'नज़रों का कसूर' तर आहेच आहे, याबद्दल वाद नाही. पण तेवढेच नव्हे. यात "आपल्या मुलीने असले 'तोकडे कपडे' घातल्यामुळे कोणाची आपल्या मुलीवर वाईट नजर पडेल काय, त्यामुळे कोणा नीचाकडून अतिप्रसंगास तर तिला सामोरे जावे लागणार नाही ना",^५ या भीतीचाही एक सुप्त का होईना, परंतु सूक्ष्म कॉम्पोनेंट असतो. ही भीती खुद्द तिला किंवा मला वाटत नाही; त्यांना वाटते. आणि कदाचित साहजिक आहे - she or I don't live there (at least, not any longer), he does! And where we live, we don't have to live under or face such a fear (we could possibly have others, but certainly not this one). And while I strongly suspect that his fears could possibly be unfounded or at least grossly exaggerated, I cannot be the best judge of the ground situation while sitting here, half a hemisphere away. And who knows, there could be a modicum of basis to his fears.

तर सांगण्याचा मतलब, मुसलमान बायकांच्या कुचंबणेची चिंता करण्यापूर्वी, या असल्या समाजात हिंदू स्त्रियांची जी कुचंबणा होते, तिची चिंता केली आहेत काय कधी? (आपण हिंदूच आहात, अशा समजुतीखाली हे लिहीत आहे. नसल्यास माझे आर्ग्युमेंट क्यान्सल.) मग या मुसलमान बायकांच्या चिंतेच्या फुकटच्या लष्करच्या भाकऱ्या कशासाठी? मुसलमान बायका आपापले पाहून घेण्यास समर्थ असाव्यात. आणि नसल्यास it's their headache.

(किंबहुना, या असल्या conspicuous परचिंतांमागे सहसा काही ulterior motive असते, अशी एक दाट शंका आहे.)

आता समजा दहशतवादी जर बुरखा घालून आले तर?

दहशतवाद्यांना दहशतच जर माजवायची असेल, तर बुरखा घालण्याची वस्तुत: काहीच गरज नसावी. किंबहुना, ते जर बुशशर्ट नि प्याण्ट (किंवा टीशर्ट आणि जीन्स) घालून आले, तर त्यांच्या उद्दिष्टांबद्दल तुम्हाला शंकादेखील येणार नाही. मग काय बुशशर्ट नि प्यांटींवर (किंवा टीशर्ट नि जीन्सवर) बंदी आणणार काय?

(किंवा, कोणीसे म्हटल्याप्रमाणे, मागे एकदा जेव्हा कोणीशी बुटांच्या तळव्यांमधून विमानात स्फोटके नेली होती, तेव्हापासून विमानात जाण्यापूर्वी प्रवाशांचे बूट उतरवून त्या बुटांची तपासणी होते. मेहेरबानी त्या दहशतवाद्यांची की त्यांनी काही करून चड्डीतून स्फोटके नेली नाहीत.)

...

Je suis Charlie, mais avant cette, je suis la femme Mahomedienne.^६,६अ

काय ढेकळं कळणार आहे,बुरख्याच्या आत बाई आहे कि दहशतवादी?

म्हणजे? बायका दहशतवादी असू शकत नाहीत काय?
..........

^१ 'फर्ष्ट इन्फर्मेशन रिपोर्ट'?

^२ याबद्दलचे विनोदी अनुभव पुन्हा कधीतरी. किंवा, अधिक तपशिलांत न शिरता, अमेरिकन एक्सप्रेसचे गोल्ड कार्ड वापरून (त्यावर एक नवा पैसादेखील खर्च न करता) मॉलातील मूत्रालयाची द्वारे खुली होऊ शकतात, हे ज्ञान अमेरिकेत तेवीस वर्षे राहून मला नव्हते, ते पुण्याच्या एका मॉलभेटीत झाले. (अमेरिकन एक्सप्रेसवाल्यांना सांगायला पाहिजे, की तुमच्या गोल्ड कार्ड मेंबरशिपच्या एक्सक्लूज़िव बेनेफिटांच्या यादीत हेदेखील घाला म्हणून - खुद्द त्यांनादेखील ठाऊक नसेल.) हे अमेरिकेत कधी पाहिले नव्हते. (And they - Indians, of all the people - dare call America a bloody capitalist country!) पण असो, हे अवांतर झाले.

^३ शिवाय, कोण जाणे, आज वेगळे नि विचित्र वाटणारे हे सर्व उद्या कदाचित (पुन्हा) फ्याशनेबलदेखील होऊ शकेल - फ्याशनचे चक्र कधी नि कसे फिरेल, कोणी सांगावे?

^४ हे खरे तर तितकेसे खरे नव्हते. आमच्या नारायणपेठेतले आरेसेसवाले हाफ चड्ड्यांतच तर हिंडत की! आणि त्यांच्या त्या नामी हाफ चड्ड्या (उपाख्य हाफ-बेलबॉटम)! त्यांतून कपडे घालण्यामागचे कोणतेही उद्दिष्ट साध्य होत नाही - बोले तो, थंडीपासून रक्षणही नाही, आणि लज्जारक्षण तर नाहीच नाही! त्या मानाने आमच्या शॉर्टस खूपच बऱ्या असत.

^५ Those bloody Indians! किंवा, Those subsets of a wider bloody South Asian culture! असेही म्हणू शकतो हवे तर, परंतु कोथरुडाची नि डेक्कन जिमखान्याची लोकसंख्या ही (आमच्यासारख्या transient आता-उपऱ्यांचा अपवाद वगळता) प्रामुख्याने भारतीय (आणि त्यातही बहुसंख्येने हिंदू) असल्याकारणाने we may limit ourselves to that extent.

^६ काय नंदन, जमलाय का फ्रेंचचा प्रयत्न? इकडूनतिकडून ऐकून माहीत असलेलेनसलेले फ्रेंच शब्द जुळवून, अडले तिथे गूगल ट्रान्स्लेटची(!) मदत गाळलेल्या जागा भरण्यासाठी करून ठोकून दिले आहे. अर्थ लागतोय ना?

^६अ अतिअवांतर: पूर्वी एकदा प्यारिस हिंडायला गेलो होतो, तेव्हा जाण्यापूर्वी काहीबाही ऐकले होते, की तिथले लोक इंग्रजीवर भयंकर खार खाऊन असतात, नि फ्रेंच येत नसली, आणि इंग्रजीतून काही विचारले, तर इंग्रजी समजत असले, तरी उत्तरे देत नाहीत म्हणून, त्यामुळे 'आपले कसे निभावणार' म्हणून थोडासा चिंतित होतो. परंतु सुदैवाने अनुभव याच्या विपरीत आला. बोले तो, आम्ही असल्या छापाचे फ्रेंच ज्याच्यातिच्या तोंडावर फेकून अर्ध्या प्यारिसला फेफरे आणले होते. तेव्हापासून आमच्या फ्रेंचची धास्ती घेऊन, आम्ही तोंड उघडले, की लोक आपण होऊन इंग्रजीतून बोलत. तर तेही एक असो बापडे.

बुरखाबंदीच्या निर्णयाला विरोध करताना, ह्या निर्णयाचं वर्णन - "inhumane and degrading, against the right of respect for family and private life, freedom of thought, conscience and religion, freedom of speech and discriminatory".

शब्द संपले.

पन्नास लाखात फक्त एक हजार स्तिया कसं काय? बुरखा घालणार्‍या स्त्रिया- समजलं. विकीवर आकडा दोन हजार आहे. अर्थात, किती हा मुद्दा महत्त्वाचा नाही. पन्नास लोकांच्या अभिव्यक्तीवर गदा येत असेल तर मुद्दा राहतोच. अर्थात पन्नास लोकांच्या अभिव्यक्तीकरता संपूर्ण समाज धोक्यात जात असेल गोष्ट वेगळी.

ते असो. प्रश्न केवळ बुरख्याचा नाही. ह्यालाही बंदी आहे. (मी वर दिलेल्या दुव्यानुसार.)

एक समाज म्हणून एकत्र राहण्याकरता विविधतेला तिलांजली दिली गेलीच पाहीजे हा दावा फोल वाटतो.

थोडक्यात काय, सुरक्षेची काळजी घेऊनही अभिव्यक्ती खुली ठेवता येणे शक्य आहे. सर्व सरदारांना पगडीच घालण्यास बंदी करण्यापेक्षा म्युझियम्स वगैरे मध्ये एक्सरे किंवा तत्सम मेटल डिटेक्ट्रर्स वापरून पगडीत हत्यारं नाहीत याची तपासणी करता येऊ शकते. सरदारही पगडी ठेवूनही फ्रेंच समाजात रुजू शकतो, त्याला पगडी किंवा फ्रेंच चालीरीती असे दोन एक्सक्लुझिव्ह पर्यायच आहे असे मला वाटत नाही.

असो.