झुंबरफुलीच्या धांदरट राज्यातील उलटसुलट गाथा

(श्रेय: चॅटजीपीटी.)

(श्रेयअव्हेरः माफ करा, परंतु, प्रस्तुत कथेचे श्रेय मी स्वतः घेऊ इच्छीत नाही. कारण, ती मी स्वतः लिहिलेली नाही. तर, जालावरील सांप्रतकालीन प्रथेस अनुसरून, चॅटजीपीटीस केवळ आदेश ('जा, वत्सा! मजा कर!'च्या थाटात) दिलेला आहे, की १००० शब्दांत बसेल असा एखादा लेख (शीर्षकासहित) लिहून दे, म्हणून. (चॅटजीपीटीने लेखाऐवजी कथा लिहून दिली, इतकाच फरक.) तर, कथेचे शीर्षक आणि कथेचा (यापुढील) मजकूर हे पूर्णपणे चॅटजीपीटीचे कर्तृत्व आहे. त्याचे श्रेय मी घेणे हे उचित ठरणार नाही. (कारण, प्रथा जरी सांप्रतकालीन असली, तरी आम्ही जुन्या काळातलेच आहोत. सबब, आमच्या ठायी अद्याप (तरी) लाज, लज्जा, शरम आदि बाबाआदमसुलभ भावना आहेत. चालायचेच.) माझा या कथेच्या निर्मितीतील हातभार हा केवळ (१) सुरुवातीचा आदेश देणे, आणि (२) चॅटजीपीटीने ओकलेला मजकूर उचलून आणून येथे डकविण्याची भारवाही हमाली करणे, एवढ्यापुरताच मर्यादित आहे. तरी, चॅटजीपीटीकृत या कथेचा अवश्य आस्वाद घ्यावा, ही तमाम रसिकांस नम्र विनंती.)

झुंबरफुलीच्या धांदरट राज्यात कालपरवाच्या परवाच्या आधी एक अविश्वसनीय पण अत्यंत सामान्य घटना घडली. त्या घटनेचा मुख्य साक्षीदार होता भिंगरीनाथ ढेमसकर, ज्याने स्वतःच्या सावलीला तीनदा वाकवून चौथ्यांदा सरळ केले आणि म्हणाला, “अरेच्चा, ही तर पोकळ पन्हळीची परांडी आहे!” तेव्हा आकाशातल्या बोंबल्या ढगांनी खाकरत खाकरत पावसाऐवजी चिंचोके टपटपवले. चिंचोके जमिनीवर पडताच ते लवंगी शिट्ट्या वाजवू लागले आणि संपूर्ण राज्यात खसखसाटीची धूम उसळली.

या राज्यात सर्व काही थोडे तिरपेच घडत असे. रस्ते उजवीकडे वळले की डावीकडे पोहोचत आणि डावीकडे गेले की थेट वरच्या मजल्यावर उतरवत. घरांची दारे आत उघडली की बाहेर बंद होत, आणि खिडक्या बाहेर उघडल्या की आतून चहा ओतत. या सर्वाचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न करणारा एकमेव प्राणी म्हणजे उलट्या शिंगांचा बोकड-प्राध्यापक, डॉ. चिंबुडकर. ते म्हणत, “भौतिकी ही फक्त बोंबलणारी भोपळी आहे; खरे विज्ञान म्हणजे पेंढेरीच्या पातेल्यातील पावसाची पातळी.”

झुंबरफुलीचे नागरिक अत्यंत सुसंस्कृत आणि किंचितशी वाकडी भाषा बोलणारे होते. त्यांच्या भाषेत “नमस्कार” म्हणजे “नमकसार,” आणि “धन्यवाद” म्हणजे “धन्यवाघ.” ते जेव्हा आनंद व्यक्त करत, तेव्हा “हुर्र-फुर्र-झुर्र” असा त्रिस्वर उच्चारत. त्यांच्या बाजारात भाज्या स्वतःला विकत घेत आणि ग्राहक काउंटरवर बसून किंमत मोजत. भोपळे स्वतःचे वजन उचलत आणि वांगी आरशात पाहून लाजत.

एके दिवशी राज्यात ‘तुर्रेबाज परिषदे’चे आयोजन झाले. या परिषदेचा उद्देश होता “कशाबद्दल तरी गंभीर चर्चा करणे.” परिषदेच्या उद्घाटनासाठी मुख्य पाहुणे म्हणून आमंत्रित केले होते माननीय श्री. फुगाराम फुसफुसे, जे स्वतःला “सर्वोच्च अर्ध-पूर्ण मंत्री” म्हणवत. त्यांनी व्यासपीठावर येताच माइकने त्यांना विचारले, “आपण खरंच बोलणार आहात का?” तेव्हा फुगारामजींनी खिशातून एक पातळ पापुद्रा काढून त्यावर भाषण लिहायला सुरुवात केली.

भाषण असे होते: “प्रिय झुंबरफुलीयन लोकांनो, आपण आज येथे एकत्र आलो आहोत कारण आपण वेगळे आहोत. वेगळे असण्याचा अर्थ म्हणजे एकसारखे नसणे, आणि एकसारखे नसण्याचा अर्थ म्हणजे कधीकधी सारखे असणे. म्हणून आपण सर्वांनी ठरवू या की आपण ठरवणार नाही.” हे ऐकताच श्रोत्यांनी जोरदार टाळ्या वाजवल्या, ज्यामुळे त्यांच्या हातांनी स्वतःच्याच खिशात शिरून तिकीट काढले.

परिषदेच्या दुसऱ्या सत्रात ‘भिंगरी-तत्त्वज्ञान’ या विषयावर परिसंवाद झाला. भिंगरी-तत्त्वज्ञानानुसार जीवन हे एक गोल फिरणारे चौरस आहे, ज्यात कोपरे गोल आणि गोलपणा कोनीय असतो. या तत्त्वज्ञानाचे प्रमुख प्रवर्तक होते सौ. गुळगुळीताबाई वाकुल्या. त्या म्हणाल्या, “जर आपण सरळ चाललो, तर आपण वाकडे पोहोचतो. म्हणून वाकडे चालणे हेच सरळपणाचे प्रतीक आहे.” त्यांच्या या विधानावर उपस्थित मंडळींनी आपापल्या खुर्च्या उलट्या केल्या आणि त्यावर उभे राहून बसले.

राज्यातील शिक्षणव्यवस्था देखील अनोखी होती. शाळांमध्ये मुलांना अक्षरमाला शिकवताना ‘अ’ नंतर ‘ज्ञ’ आणि मग ‘क’ असा क्रम लावला जात असे. गणितात दोन अधिक दोन बरोबर पाच होत, कारण चार हा आकडा सुट्टीवर गेला होता. इतिहासात भविष्यकाळ शिकवला जाई आणि भूगोलात समुद्रांना डोंगर आणि डोंगरांना समुद्र संबोधले जाई. परीक्षांमध्ये प्रश्नपत्रिकाच विद्यार्थ्यांना उत्तरे विचारत.

या सर्व उलटसुलट वातावरणात एक छोटासा पण महत्त्वाचा प्रसंग घडला. भिंगरीनाथ ढेमसकर यांची सावली अचानक हरवली. सावलीशिवाय ते चालू शकत नव्हते, कारण त्यांच्या पावलांना दिशा सावली देत असे. त्यांनी पोलिसांत तक्रार नोंदवली. पोलीस निरीक्षक तिरकसकर यांनी विचारले, “सावली शेवटची कुठे पाहिली?” ढेमसकर म्हणाले, “ती माझ्याच मागे होती, पण अचानक पुढे निघून गेली.” निरीक्षकांनी गंभीरपणे वहीत लिहिले: “सावली संशयित. स्वतःहून पुढे जाण्याची प्रवृत्ती.”

संपूर्ण राज्यात सावलीचा शोध सुरू झाला. काहींनी सांगितले की ती बाजारात भोपळ्यांसोबत वजन उचलताना दिसली. काहींनी सांगितले की ती परिषदेच्या भाषणात विरामचिन्ह म्हणून उभी होती. अखेर एक वृद्ध घुबड-तपासनीस, श्री. हूहूकर, यांनी जाहीर केले की सावली प्रत्यक्षात प्रकाशाच्या सुट्टीवर गेली आहे. प्रकाश परत आला की सावली स्वतःहून परत येईल. या निष्कर्षावर सर्वांनी समाधानाने मान डोलावली, जरी मान कुठे आहे हे कुणालाच ठाऊक नव्हते.

दरम्यान, राज्यात ‘उलटसुलट उत्सव’ साजरा करण्यात आला. या उत्सवात लोकांनी रात्री सूर्यप्रकाशाचा आनंद घेतला आणि दिवसा ताऱ्यांची मोजणी केली. संगीतकारांनी शांततेची मैफल रंगवली, ज्यात कोणीही काहीही वाजवले नाही, तरीही प्रेक्षकांनी कान झाकले. नर्तकांनी स्थिर उभे राहून वेगवान नृत्य सादर केले. खाद्यपदार्थांमध्ये अदृश्य लाडू आणि काल्पनिक चकल्या सर्वाधिक लोकप्रिय ठरल्या.

उत्सवाच्या शेवटी भिंगरीनाथ ढेमसकर यांची सावली परत आली. ती थोडी दमलेली दिसत होती. ढेमसकरांनी तिला विचारले, “कुठे गेलीस?” सावलीने उत्तर दिले, “मी स्वतःला शोधायला गेले होते. तुझ्या मागे चालता चालता मला वाटले की मी पुढे जावे.” हे ऐकून ढेमसकरांनी तिला मिठी मारली, आणि दोघांनी मिळून एकाच दिशेने दोन वेगवेगळ्या मार्गांनी चालण्याचे ठरवले.

झुंबरफुलीच्या धांदरट राज्याची ही गाथा येथे संपत नाही, कारण येथे कोणतीच गोष्ट संपत नाही. प्रत्येक शेवट हा सुरुवातीचा मध्यबिंदू असतो, आणि प्रत्येक मध्य हा काठावर उभा राहून गोल फिरत असतो. नागरिक अजूनही “हुर्र-फुर्र-झुर्र” म्हणत आपापल्या उलट्या सरळ आयुष्यात रमलेले आहेत. फुगाराम फुसफुसे अजूनही भाषण लिहित आहेत, आणि माइक अजूनही प्रश्न विचारत आहे. बोकड-प्राध्यापक चिंबुडकर अजूनही पेंढेरीच्या पातेल्यात पावसाची पातळी मोजत आहेत.

जर तुम्ही कधी झुंबरफुलीत गेलात, तर लक्षात ठेवा: तिथे सरळ रेषा गोल असते आणि गोल गोष्ट कोपऱ्यात उभी असते. सावली पुढे जाऊ शकते आणि प्रकाश मागे राहू शकतो. आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, काहीच अर्थ नसणे हेच सर्वांत मोठे तत्त्वज्ञान असते. कारण जेव्हा अर्थ पळून जातो, तेव्हा शब्दांना पंख फुटतात आणि ते झुंबरफुलीच्या आकाशात चिंचोक्यांसारखे टपटपतात.