रामलीला मैदानातील जनसभा : सत्ताबदलाची चाहूल?

दिल्लीतील रामलीला मैदान हे मोर्चे, जनसभा आणि विविध राजकीय कार्यक्रमांसाठी प्रसिद्ध आहे. या मैदानात अशा कार्यक्रमांसाठी कायमस्वरूपी व्यासपीठही उभारण्यात आलेले आहे. सुमारे ४८,६०० चौ. मी. (सुमारे १२ एकर) क्षेत्रफळ असलेल्या या मैदानात पूर्वी वर्षातून अनेक वेळा मोठ्या जनसभा होत असत. येथे साधारण ३० ते ४० हजार लोक बसू किंवा उभे राहू शकतात. मात्र एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर गर्दी जमवणे कठीण होत असल्याने गेल्या दोन दशकांत येथे मोठ्या जनसभा तुलनेने कमी झाल्या आहेत.

१९७७ मध्ये जयप्रकाश नारायण यांच्या नेतृत्वाखाली येथे ऐतिहासिक जनसभा झाली होती. आणीबाणीच्या काळातही त्या सभेला इतकी प्रचंड गर्दी झाली होती की रामलीला मैदान अपुरे पडले आणि हजारो लोक रस्त्यांवर उभे राहून भाषणे ऐकत होते. परिसरातील जवळपास सर्वच प्रतिष्ठित नागरिक त्या सभेला उपस्थित होते. त्यानंतर भारतीय राजकारणात पहिल्यांदा प्रजातांत्रिक पद्धतीने सत्ताबदल घडून आला होता.

१ नोव्हेंबर रोजी राहुल गांधी या मैदानात मोठी जनसभा घेणार असल्याचे जाहीर करण्यात आले आहे. या सभेसाठी देशभरातून मोठ्या संख्येने लोकांनी दिल्लीत यावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. विविध स्तरांवरील पक्ष पदाधिकाऱ्यांनाही शक्य तितके कार्यकर्ते आणि समर्थक दिल्लीत आणण्याच्या सूचना देण्यात आल्याचे सांगितले जाते.

मात्र आजच्या घडीला सुरक्षा व्यवस्था, स्वच्छतागृहे, पिण्याचे पाणी, गर्दी नियोजन आणि मैदानाचे विविध विभागांमध्ये विभाजन यांसारख्या कारणांमुळे प्रत्यक्ष वापरासाठी उपलब्ध जागा कमी होते. त्यामुळे मैदानात ३० हजारांपेक्षा जास्त लोकांना सामावून घेणे अवघड ठरू शकते. अशा परिस्थितीत जर प्रत्यक्षात एक लाख किंवा त्याहून अधिक लोक उपस्थित झाले, तर गर्दी नियंत्रणाचे मोठे आव्हान निर्माण होऊ शकते. आयोजक एवढ्या मोठ्या जनसमुदायाचे नियोजन प्रभावीपणे करू शकतील का, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. (दिल्लीतील बुराडी मैदानात निरंकारी, राधास्वामी इत्यादी संस्थांचे मोठे सत्संग होत असतात, जिथे लाखो लोक सामावू शकतात.)

नवरात्री ते दिवाळी हा कालावधी दिल्लीतील घाऊक बाजारांसाठी वर्षातील सर्वाधिक उलाढालीचा मानला जातो. देशभरातील व्यापारी या काळात मोठ्या प्रमाणावर माल खरेदीसाठी दिल्लीत येतात. विशेष म्हणजे अनेक प्रमुख घाऊक बाजार रामलीला मैदानाच्या पाच किलोमीटर परिसरात आहेत. काही व्यापारी संघटनांच्या मते, अलीकडील आंदोलनांमुळे व्यापाराचे आधीच मोठे नुकसान झाले आहे. अशा वेळी या जनसभेमुळे वाहतूक, बाजारपेठा आणि खरेदी-विक्रीवर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे व्यापारी संघटनांनी ही सभा दिवाळीनंतर घेण्याची विनंती केल्याचेही सांगितले जाते. मात्र या मागणीला अद्याप मान्यता मिळालेली नाही. झुरळ आंदोलन ते 1 तारखेच्या जनसभेमुळे दिल्लीतील व्यापारांचे एकूण नुकसान सुमारे 10 1हजार कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचेल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात येत आहे."

1 नोव्हेंबरला सकाळी दिल्लीच्या कनॉट प्लेसच्या मध्यवर्ती बगीच्यात दिवाळी पहाट कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला आहे. या कार्यक्रमाला पाच ते सहा हजार मराठी बांधव उपस्थित राहण्याची अपेक्षा आहे. विशेष म्हणजे, दरवर्षी या कार्यक्रमाला उपस्थित राहणाऱ्यांची संख्या वाढत आहे. कार्यक्रम सकाळी सुरू होऊन दहा वाजेपर्यंत चालणार आहे. हा कार्यक्रम ही स्थगित झाला नाही आहे.
१ नोव्हेंबरच्या जनसभेचा देशाच्या राजकारणावर किती परिणाम होईल, हे काळच ठरवेल. बहुतेक उत्तर प्रदेश निवडणूकीत अखिलेश कडून जास्त जागा मागण्यासाठी उपयोग निश्चित होईल.

(एआय कडून भाषा सौम्य आणि शुद्ध करून घेतली आहे)