आम्ही पुरुष माणसे

या सगळ्या गोष्टी पुरुष करतात हे ठीक. पण या पलिकडे फुले, आंबेडकर, रधों, आगरकर वगैरे, आणि या दोन्ही टोकांच्या अधलेमधले कोणी नसतातच का?

कविता अस्वस्थ करते. पुरषांचे "नीच" (डेबिलिटेटेड) रुप दाखविण्यात कविता यशस्वी झाली आहे.

शेवटचे कडवे विशेष आवडले = पटले.

मग विचार आला, सखोल भीती आणी न्यूनगंड लपविण्यासाठी "आम्ही सर्वज्ञात, आम्ही सर्वश्रेष्ठ, आम्ही सर्वेश्वर" हा केवळ फसाड (देखावा) देखील असू शकेल. पुरषांकडून सर्वज्ञात/सर्वश्रेष्ठ असण्याची अपेक्षा करण्यात (= मुलांनी रडूबाईसारखं रडायचं नाही, पालीला, झुरळाला घाबरायचं नाही, कमवायचेच वगैरे ) आख्ख्या समाजाचा वाटा असूही शकतो/असतो.

कविता रोचक वाटली. तिच्यात लिंगसापेक्ष असमानतेवर आणि दांभिकतेवर प्रहार केल्याचं जाणवतं आहे.

मात्र असं लिखाण काहीसं प्रचारकी ठरण्याचा धोका उद्भवतो. "पुरुषजात मुर्दाबाद" म्हणताना या कवितेत निर्देश केलेल्या किती गोष्टी निव्वळ पुरुषांचीच मक्तेदारी आहे याचा विचार करावा असं मी सुचवतो.

आम्ही कोण?' हा प्रश्न स्वत:ला कधीही न पडणारे
ह्यं ह्यं ह्यम.. आम्हाला तर बुवा सदासर्वकाळ आम्ही कोण? हाच प्रश्न पडून र्‍हायलेला आहे. आणि आम्ही पुरुष आहोत असा आमचा समज आहे.
कविता झाडा, पुसा, कचरा जाळून टाका, रंगसफेदी करा अशा म्युनशिपालटी छापाची वाटली. काळे हे आणि पांढरे हे अशा लष्करी धोरणाची. बरेचसे पुरुष हे करड्या रंगातच कुठेतरी घुटमळत असल्याने कवितेला 'वैश्विक परिमाण' येत नाही. येतो तो फक्त विडंबनकारांच्या हाती कच्चा माल.. ह्यं ह्य ह्यम...

आम्ही पुरुष माणसे असे म्हणून त्यांना शेवटी माणूस म्हटल्याबद्दल आभार! ;)

बाकी कविता जरा लांबली असे वाटते.

कविता एकांगी झाली आहे असे काही प्रतिसाद आले आहेत, ते पटले नाहीत. एखाद्या व्यंगचित्रकाराला 'चित्र ठीक आहे, पण त्या माणसाचं नाक एवढं मोठं का काढलंय बरं?' अशी प्रतिक्रिया देण्यासारखं हे वाटलं. सगळंच बरोब्बर प्रपोर्शनमध्ये काढलं तर ते व्यंगचित्र न रहाता तंतोतंत रेखाचित्र होईल. प्रत्येक कवितेत विषयाच्या सर्व बाजू मांडल्या तर तो वैचारिक लेख नाही का होणार?

कवितेवर सर्वांगीण विचार करण्याची, बॅलन्स्ड असण्याची जबाबदारी नाही. ती फक्त प्रभावी असण्याची जबाबदारी असते. काही जण यापेक्षा कमी जबाबदारी टाकताना दिसतात - अ पोएम शुड नॉट मीन, बट बी - असंही कोणी म्हटलेलं आहे. या कवितेबाबत ती किंचित लांबली असं वाटलं.

काही गोष्टी जाणवतात, उदाहरणार्थ

आम्ही उगवत्या सूर्याला नमस्कार करणारे,
लवचिक मणक्यांचे, रंग बदलणारे सरडे.
आम्ही ताठ, आम्ही मानी, आम्ही बाणेदार,
गरजेसाठी लाज आणि मानही कापून देणारे तालेवार.

या कडव्यात सर्व मनुष्याच्या शरीराविषयीच्या उपमा आहेत नमस्कार, मणके, ताठ, मान, बाणेदार.... त्यामुळे एक एकसंधता येते. हा भाग आवडला. मात्र त्यात मध्येच रंग आणि सरडा या काहीशा या संचाबाहेरच्या वाटणाऱ्या उपमा येतात. ते किंचित खटकतं. हेच किंवा असंच

आम्ही षड्रीपुच्या घाणीत लोळणारे किडे,
विहिरीतलं बेडूक, विश्वातला धुळीचा कण.

याविषयीही म्हणता येतं. कृमीकीटकांच्या उपमांनी सुरूवात होते, आणि मग धुळीच्या कणाचा उल्लेख होतो. जर उपमांची जातकुळी सारखी राहिली तर अधिक परिणामकारक होईल.

प्रतिसादासाठी सगळ्यांना धन्यवाद.
कविता जशी स्फुरली तशी लिहिली. त्यात अर्थातच त्रुटी आहेत, ती परफेक्ट नाही हे मान्य. पण तसा विचार केला तर 'परफेक्ट कविता' हि कल्पनाच कवितेच्या साच्याला हानिकारक नाही का?
कविता एकांगी झाली आहे या आरोपाला घासकडवींनी चांगले उत्तर दिले आहे. ती वैश्विक बनवण्याचा काही हेतू नव्हता. ती सगळ्याच पुरुषांना उद्देशून नाही. त्यात काही भाग स्त्रियांनाही लागू होतील असे आहेत. पण तेच भाग काही पुरुषांनाही नक्की लागू होतात तेव्हा ते काढायची गरज वाटली नाहि.
काही दिवसांपूर्वी कविता महाजन यांची एडस विषयावरची 'भिन्न' हि कादंबरी वाचण्यात आली. त्यानंतर क्लीव्हलंड किडनपिंग बद्दल कळले. भारतातही स्त्रियांवर होणारे रेप, अत्याचार आपण वाचत असतोच. या सगळ्या प्रसंगातून मनात उठलेली पुरुष जातीबद्दलची घृणा या कवितेत उमटली आहे. पण ती या कवितेपुरतीच आणि फक्त 'तसल्याच' पुरुषांपुरती मर्यादित आहे, याची कृपया बाकीच्या पुरुषांनी नोंद घ्यावी ;).