शोधत-शोधत

खाजत खाजवत

खाजत खाजवत इकडे तिकडे
गेलो उकलत एकेक पुटकुळी
गुलाबासारखी.(गुलाबी?)

नाही सापडली. (पण नेमकी खाजरी)

पण दरवळला,
अवघे भरून आसमंत :
आता आली का पंचाईत?

कवितक आवडले..
कवितक म्हणावे का कविता.. आणि मुळात या दोन्हीत फरक कसा करावा? (मी साधारणतः अगदी कमी शब्दात -कवितेसारख्या रचनेत- बरेच काहि मांडलेल्या रचनांना कवितक म्हनतो. पण नक्की अर्थ-फरक काय आहे?)

कविता म्हणा वा कवितक, सुंदर आहे, अर्थपूर्ण आहे.

कविता वाचली. दोन दिवस बराच विचार केला..
मूळ कविला किंवा येथे असा अर्थ अपेक्षित अथवा अभिप्रेत नसेल पण आत्मशोधाच्या अनुभवाशी मिळती-जुळती प्रचिति... असे वाटून गेले.
कविता आवडली.

(कुरूप घिसाडघाईचे जितके दु:ख नाही, तितके दु:ख याचे आहे : ज्या व्यक्तीला कौशल्य आणि प्रतिभा आहे, त्याच्याकडून जिन्नस-एकसंधता नसलेली रचना वारंवार तयार होते आहे. वैयक्तिक दर्जा नियंत्रण इतके शिथील कसे होऊ देता?)>>

नेमके शब्द आणि भावना ... सहमत.

छान .. आवडले

हा वेगळा शब्दक्रम बघूया (सदस्य सुवर्णमयी यांच्याशी झालेल्या चर्चेचे आभार मानतो):

(ही आवृत्ती लिहिताना मुद्दामून स्पॅनिश मूळपाठ्य बघितले नाही. आधी दिलेल्या भाषांतरात शब्दांचा क्रम अमुकच असावा, याबाबत मी मूलपाठ्याकडे बघून ठरवले होते - मूलपाठ्यात तो क्रम होता, असे नव्हे. पण मूलपाठ्यातील कुठलासा पैलू त्या शब्दक्रमामुळे दिसत होता, म्हणून.)

हा बदल का करावासा वाटला?
म्हणजे मला मुळ रचनाच अधिक आवडली आहे, मात्र प्रश्न विचारायचे ते कारण नाही.. रचना वेगळी केली आहे ती प्रयोग म्हणून की काही खास वेगळे कारण?

मूळ रचनाही चांगली आहे आणि त्यावरून आपण केलेले मुक्तक ही आवडले.

मला पहिली आवृत्ती अधिक आवडली. कारणाबद्दल थोडा विचार केला तर असं सांगता येईल: 'मी तुझा आत्मा शोधत आहे' ही मला कळीची बाब वाटली. तो कसा शोधत होतो, शोधत असताना काय झालं ते पहिल्या आवृत्तीत नंतर येतं. दुसर्‍या आवृत्तीत मात्र गुलाबाच्या प्रतिमेपासून सुरुवात झाल्यामुळे त्या प्रतिमेला गरजेहून अधिक महत्त्व येतं की काय असं काहीसं वाटलं. मी काय शोधत होतो याचा रहस्यभेद तिसर्‍या ओळीत होतो. तोपर्यंत जी उत्सुकता ताणली जाते ती कवितेच्या अर्थाला किंचित अनावश्यक वाटली.

सुवर्णमयी यांच्याशी चर्चा झाली, तेव्हा हा विचार चर्चिला : मी मूळ निवडलेला शब्दांचा क्रम मराठीकरिता सहज आहे काय?

(तांत्रिक चर्चा नव्हती, पण माझ्या मतीने त्याचा तांत्रिक सारांश असा : साधारणपणे मराठीत क्रियापद हे वाक्याच्या शेवटाजवळ येते. मराठी वाक्यांतील शब्दांचा विचलनपूर्व "न्यूट्रल" क्रम असा असतो - आणि पुढील घटकांत फक्त क्रियापद आवश्यक आहे - कर्ता/स्थल-काल-तर्‍हावाचक/"टेनंट"/कर्म/क्रियापद. उदाहरणार्थ : चोराने/काल-गाडीत-गुपचुप/मित्राला/पिशवी/दिली. मात्र संदर्भासह बोलताना वाक्याचे जे उद्देश्य "टॉपिक" आहे, ते विचलित होऊन वाक्याच्या सुरुवातीकडे जाते. वगैरे. व्याकरण-विश्लेषण अशोक केळकर यांचे.)

तांत्रिक मुद्द्यात न शिरताही असे म्हणता येईल की मूळ भाशांतराच्या शब्दक्रमात न्यूट्रल क्रमापेक्षा वेगळा क्रम आहे. त्यातील प्रत्येक विचलन अर्थपूर्णच आहे काय? चितातुर जंतूंनी वर सांगितले आहे (आणि मला पटते) की मूळ भाषांतरातील विचलने अर्थपूर्ण आहेत. पण क्रम न्यूट्रलपेक्षा जितका दूर जातो, तितका "हे काहीसे कृत्रिम आहे" असे वाटण्याचा धोका वाढत जातो.

या नव्या आवृत्तीतत वाक्य मराठी न्यूट्रल क्रमाच्या जवळ जाते. पण वाक्याचे उद्देश्य "टॉपिक" काय आहे, ही अर्थच्छटा बदलते.

इकडे आड तिकडे विहीर, ही गंमत दाखवण्याकरिता हा प्रयोग मी येथे दिला.

>>: साधारणपणे मराठीत क्रियापद हे वाक्याच्या शेवटाजवळ येते. मराठी वाक्यांतील शब्दांचा विचलनपूर्व "न्यूट्रल" क्रम असा असतो - आणि पुढील घटकांत फक्त क्रियापद आवश्यक आहे - कर्ता/स्थल-काल-तर्‍हावाचक/"टेनंट"/कर्म/क्रियापद. उदाहरणार्थ : चोराने/काल-गाडीत-गुपचुप/मित्राला/पिशवी/दिली. मात्र संदर्भासह बोलताना वाक्याचे जे उद्देश्य "टॉपिक" आहे, ते विचलित होऊन वाक्याच्या सुरुवातीकडे जाते. वगैरे. व्याकरण-विश्लेषण अशोक केळकर यांचे.

हे बरोबरच आहे. प्रयोग कसला असावा याचा मला म्हणूनच अंदाज आला होता आणि प्रयोग म्हणून तो रोचक वाटलाच. फक्त हे लक्षात घ्यायला हवं की कवितेत हा न्यूट्रल क्रम बदलण्याचं स्वातंत्र्य पूर्वीपासून घेतलं जातं. उदा: अर्थे लोपली पुराणे नाश केला शब्दज्ञाने (तुकाराम), उचललेस तू मीठ मूठभर साम्राज्याचा खचला पाया (गदिमा), पिपात मेले ओल्या उंदीर, तरीही येतो वास फुलांना (मर्ढेकर), वगैरे. त्यामुळे गद्य बोलण्यात किंवा लिहिण्यात जे कृत्रिम वाटतं ते कवितेत वाटत नाही. म्हणून अभिप्रेत अर्थबोधन अधोरेखित करण्यासाठी (किंवा नादमयतेसाठीसुद्धा) ते स्वातंत्र्य खुशाल घ्यावं.

मूळ कवीने शब्दक्रम बदलला तर अनुवादात पण आणखी काही बदल होईल का असा एक प्रश्न मनात आला.

उच्च कविता आहे.