तुमचा मेंदू सडत आहे का?
तुमचा मेंदू सडत आहे का?
=================
-राजीव उपाध्ये मे (२०२५)
सरन्यायाधीशांनी नुकत्याच केलेल्या काही टिप्पण्यामुळे विशिष्ट वर्ग दुखावला गेला आणि बरीच धूळ उडाली. त्यात सरन्यायाधीश पदावर बसलेली किती ताणात असते याबद्दल कुणीही संवेदनशीलता दाखवल्याचे दिसले नाही. ती क्वचित चुकू शकते याचे भान निर्माण व्हायला जीवशास्त्राचे बेसिक ज्ञान आणि वेगळीच परिपक्वता असावी लागते.
पण ते असो. असा तीव्र प्रतिक्रियेचा अनुभव मी मांडलेल्या एका संकल्पनेबाबत पण मी घेतल्या असल्याने मला आता त्याचं काहीही वाटत नाही! भारतीय समाजाची कटू सत्य पचवायची क्षमता शून्याच्या पण खाली आली आहे, इतकाच त्याचा अर्थ!
पण ते जाऊ दे... ध्यान या माझ्या लाडक्या विषयाकडे वळतो. कारण ध्यान आणि वास्तव पचविण्याची क्षमता यांचा निकटचा संबंध आहे (आणि सरन्यायाधीशांची वास्तव पचवायची क्षमता निश्चितच जास्त असणार याची मला खात्री आहे. ते ध्यान नक्कीच करत असणार आणि त्यांच्यावर उखडलेला वर्ग नक्कीच करत नसणार. कारण तरूणाई जर ध्यान करत असती तर देश वेगळा दिसला असता. असो.)
ध्यानाने काही साधकांना सिद्धी निर्माण होतात असे पतंजली म्हणतो. काही लोकांचे असे म्हणणे आहे की सिद्धी पतंजलीने ध्यानमार्गापासून ढळू नये म्हणून निर्माण केलेली गाजरे आहेत. पण माझ्या अनेक वर्षांच्या ध्यानाभ्यासाने, चेताशास्त्राच्या अभ्यासाने असे मत बनले आहे की ध्यानाने सिद्धी नक्कीच प्राप्त होत असणार. फक्त त्यांचे स्वरूप लोकमानसातील सिद्धी या कल्पनेच्या स्वरूपापेक्षा किंचित वेगळे आहे, असे मला वाटते.
माझ्या मते ध्यानाने प्राप्त होणार्या ठळक सिद्धी दोन - १. ताण नियंत्रण क्षमतेत वाढ आणि २. मेंदूच्या लवचिकतेमध्ये दिसून येणारी वाढ
या दोन्ही सिद्धी फक्त ध्यान केले म्हणून साध्य होत नाही तर त्यासाठी पोषण आणि इतर वातावरण पण तितकेच महत्त्वाचे असते. ध्यान करत आहात पण आजुबाजुचे वातावरण मात्र आघात करत असेल तर ध्यानाच उपयोग होणं मला कठीण वाटतं. शिवाय आडात नसेल तर पोहर्यात येत नाही. त्यामुळे फकत ध्यान करतो म्हणून या सिद्धी प्राप्त होतील, अशी अपेक्षा ठेवणे चुकीचे आहे.
वर उल्लेख केलेल्या दोन सिद्धींपैकी ताण नियंत्रण याबद्दल बोलले जाते पण मेंदूच्या लवचिकतेबद्दल फार कमी बोलले जाते.
अतिताणामुळे मेंदूच्या अधिकारी कार्यांवर (एक्झिक्युटीव्ह फंक्शन) म्हणजे उपाग्रखण्डाच्या क्षमतेवर परिणाम होऊन विवेक संपतो आणि मनुष्य अविवेकी बनतो, हे विज्ञानाने पुरेसे सिद्ध केले आहे. पण ध्यानाने हे थोपवले जाते, नव्या चेतापेंशीच्या जोडण्या निर्माण होऊ शकतात. नव्या चेतांपेशीच्या जोडण्या निर्माण झाल्याने केवळ भावनिक नियंत्रण साध्य होत नाही तर वास्तवाचा अर्थ नव्याने अर्थ शोधण्याची क्षमता निर्माण होणे, नव्याने अनेक सहसंबंधांचे, कार्यकारणभावाचे ज्ञान होणे इ० परिणाम हे या सिद्धीचे आविष्कार आहेत. त
माझा एक गमतीदार अनुभव
मला अलिकडे अचानक एक साक्षात्कार झाला (मेंदूच्या लवचिकतेचा आविष्कार). काही माणसांचा आपल्याकडे बघायचा दृष्टीकोन गढूळलेला किंवा विकृत का असतो याचे मला कायम कोडे पडले होते. काही माणसांना मी अजिबात सहन होत नाही. बरं मी या लोकांच्या शेपटीवर कधी पाय दिला आहे असं पण नाही (तसं असेल तर एखाद्याला आपल्याबद्दल असलेली अढी थोडी फार समर्थनीय आहे, असे म्हणता येते. पण इथे तसं पण काही दिसत नाही.
मग माझा कारण नसताना तिरस्कार करणार्या व्यक्तीमध्ये अचानक एक समान धागा लक्षात आला. याचे श्रेय मी माझ्या ध्यानवर्धित लवचिकतेला देतो. या सर्व व्यक्तींना भयानक किंवा अनिंयंत्रित मधुमेह आहे असे लक्षात आले. माझ्यासाठी हा एक मोठ्ठा आणि महत्त्वाचा शोध होता. कारण या शोधामुळे मला या लोकांना लांब ठेवायची आणि त्यांना माफ करायची बुद्धी झाली, नाहीतर मी स्वत:लाच त्रास देत बसलो असतो.
मग उत्सूकता निर्माण झाली की अशा अनियंत्रित मधुमेहाने मेंदू सडत किंवा किडत असेल का? आणि मग या क्षेत्रात झालेल्या संशोधनाचा आढावा घेतला तेव्हा आश्चर्याचा धक्काच बसला...
अनियंत्रित मधुमेहाचा कॉग्निटीव्ह फॅकल्टीज होणारा परिणाम, तसेच उत्पादकतेवर होणारा परिणाम अस्वस्थ करणारा आहे. याबाबत सापडलेले संशोधन पुढे जोडत आहे.
तेव्हा तुमच्याशी कुणी विचित्र वागत असेल तर ती व्यक्ती मधुमेही असायची शक्यता खुप आहे. अशा लोकांना माफ करा आणि त्यांच्यापासून दूर राहा.
-तसेच साखरं हे विष आहे हे सत्य स्वीकार करा आणि त्याचा प्रचार करा
- कर्बोदके प्रमाणात सेवन करा
- इंशुलीन स्पाईक्स टाळा
संदर्भ (सौजन्य चॅटजीपीटी)
Diabetes and Cognitive Impairment
1. Xue M, Xu W, Ou YN, et al. (2019)
Diabetes mellitus and risks of cognitive impairment and dementia: A systematic review and meta-analysis of 144 prospective studies.
Journal: Ageing Research Reviews
DOI: 10.1016/j.arr.2019.100944
[ScienceDirect abstract](https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1568163719300157…)
2. Biessels GJ, Despa F. (2018)
Cognitive decline and dementia in diabetes mellitus: mechanisms and clinical implications.
Journal: Nature Reviews Endocrinology
DOI: 10.1038/s41574-018-0048-7
[Nature Reviews article](https://www.nature.com/articles/s41574-018-0048-7?utm_source=chatgpt.com)
3. Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD. (2005)
Cognitive decline and dementia in diabetes—systematic overview of prospective observational studies.
Journal: Diabetologia
DOI: 10.1007/s00125-005-0023-4
[Springer article](https://link.springer.com/article/10.1007/s00125-005-0023-4?utm_source=…)
4. Moran C, Beare R, Wang W, et al. (2019)
Type 2 diabetes mellitus, brain atrophy, and cognitive decline.
Journal: Neurology
DOI: 10.1212/WNL.0000000000006955
[Neurology journal](https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000006955?utm_source=c…)
---
Diabetes and Productivity / Work Performance
5. Breton MC, Guénette L, Amiche MA, et al. (2013)
Burden of diabetes on the ability to work: a systematic review.
Journal: Diabetes Care
DOI: 10.2337/dc12-0354
[Diabetes Care article](https://diabetesjournals.org/care/article/36/3/740/37918/Burden-of-Diab…)
6. Shim YT, Lee J, Toh MPHS, et al. (2018)
Health-related quality of life and productivity in type 2 diabetes patients in Singapore.
Journal: BMJ Open Diabetes Research & Care
DOI: 10.1136/bmjdrc-2018-000577
[PMC full text](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6224294/?utm_source=chatgpt.com)
7. Bommer C, Sagalova V, Heesemann E, et al. (2018)
Global Economic Burden of Diabetes in Adults: Projections From 2015 to 2030.
Journal: Diabetes Care
DOI: 10.2337/dc17-1962
[Diabetes Care article](https://diabetesjournals.org/care/article/41/5/963/36511/Global-Economi…)
8. Kumpatla S, Kothandan H, Tharkar S, Viswanathan V. (2013)
The costs of treating long-term diabetic complications in a developing country: India.
Journal: Journal of Diabetes & Metabolic Disorders
[SpringerOpen article](https://link.springer.com/article/10.1186/2251-6581-12-47?utm_source=ch…)
9. The Impact of Diabetes on Productivity in India (2021)
Journal: Diabetes Care
DOI: 10.2337/dc21-0929
[Diabetes Care article](https://diabetesjournals.org/care/article/44/12/2714/138481/The-Impact-…)
10. Pawaskar M, Camacho FT, Anderson RT, Cobden D, Joshi AV, Balkrishnan R. (2008)
Health care costs and work productivity associated with diabetic patients with macrovascular comorbid conditions.
Journal: Population Health Management
[PubMed entry](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19108649/?utm_source=chatgpt.com)